20e eeuw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Eeuwen:	19e eeuw · 20e eeuw · 21e eeuw
Decennia:	<- 1900-1909 1910-1919 1920-1929 1930-1939 1940-1949 1950-1959 1960-1969 1970-1979 1980-1989 1990-1999 ->

De 20e eeuw (van de christelijke jaartelling) is de 20e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1901 tot en met 2000.

Inhoud 1 Overzicht van de jaren in en rond deze eeuw 2 Overzichten van de 20e eeuw 3 Belangrijke internationale (geo)politieke gebeurtenissen 4 Wetenschap 5 Kunst & Entertainment 6 Belangrijke personen van de 20e eeuw 6.1 Politiek, religie & maatschappij 6.2 Wetenschap, technologie & zaken 6.3 Kunst, sport & entertainment 7 Externe links

[bewerken] Overzicht van de jaren in en rond deze eeuw

Jaren '90	1890	1891	1892	1893	1894	1895	1896	1897	1898	1899
Jaren   '0	1900	1901	1902	1903	1904	1905	1906	1907	1908	1909
Jaren '10	1910	1911	1912	1913	1914	1915	1916	1917	1918	1919
Jaren '20	1920	1921	1922	1923	1924	1925	1926	1927	1928	1929
Jaren '30	1930	1931	1932	1933	1934	1935	1936	1937	1938	1939
Jaren '40	1940	1941	1942	1943	1944	1945	1946	1947	1948	1949
Jaren '50	1950	1951	1952	1953	1954	1955	1956	1957	1958	1959
Jaren '60	1960	1961	1962	1963	1964	1965	1966	1967	1968	1969
Jaren '70	1970	1971	1972	1973	1974	1975	1976	1977	1978	1979
Jaren '80	1980	1981	1982	1983	1984	1985	1986	1987	1988	1989
Jaren '90	1990	1991	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998	1999
Jaren   '0	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009

[bewerken] Overzichten van de 20e eeuw

• Schilderkunst van de 20e eeuw

[bewerken] Belangrijke internationale (geo)politieke gebeurtenissen

• De Eerste Wereldoorlog (1914-1918)
• De Spaanse griep (1918-1919)
• De Grote Depressie (jaren 30)
• De Tweede Wereldoorlog (1939-1945)
• De Holocaust (1938-1945)
• Op Hiroshima en Nagasaki worden een atoombom geworpen.
• De oprichting van de Verenigde Naties, die de plaats inneemt van de Volkenbond.
• De Koude Oorlog (1945-1989)
• Het dekolonisatieproces
• De Vietnamoorlog (1959-1975)
• De verhoudingen tussen de Derde Wereld en het rijke westen
• Perestrojka, de ontdooiing en het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, vanaf eind jaren 80

Afrika

• Het dekolonisatieproces
• Het einde van de Apartheid in Zuid-Afrika (1994)
• De genocide in Rwanda en Burundi (1994)

Europa

• De Balkanoorlogen, einde van Ottomaanse overheersing in Europa (1912-1913)
• De Russische revolutie (1917)
• De opkomst van het nationaalsocialisme (ca. 1920-1945)
• De Spaanse burgeroorlog (1936-1939)
• De Europese eenwording begint met de Benelux, al snel groeiend naar de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal en culminerend in de oprichting van de Europese Unie
• De Berlijnse muur wordt symbool van een gedeeld Europa.
• Het uiteenvallen van Joegoslavië. (1992-1995)

Midden-Oosten

• De Armeense genocide (1915)
• Uiteenvallen van het Ottomaanse rijk (1922)
• De stichting van de staat Israël (1948), gevolgd door drie oorlogen met de omringende Arabische wereld.'
• De Irak-Iranoorlog (1980-1988)
• De Nagorno Karabach oorlog (1988)
• De Golfoorlog (1990-1991)

Midden en Zuid-Amerika

Noord-Amerika

• De beurskrach van New York (1929) leidt tot de Grote Depressie van de jaren-'30. De econoom John Maynard Keynes komt met een baanbrekende theorie: regeringen moeten anti-cyclisch handelen en in tijden van depressie de vraaguitval compenseren met overheidsopdrachten. De Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt past deze leer toe in zijn New Deal.

Verre Oosten

• De Xinhai-revolutie, begin van de Republiek China (1911-1912)
• Het dekolonisatieproces
• De Chinese revolutie (1949)
• De Koreaanse oorlog (1950-1953)

[bewerken] Wetenschap

• Het conserveren van voedsel voor de winter maakt een snelle ontwikkeling door. Vanaf 1900 raakt het wecken in zwang, vijftig jaar later verdrongen door het invriezen.
• Na de toevallige ontdekking van de kernsplijting door de Duitser Otto Hahn in december 1938 beginnen koortsachtige experimenten om een atoombom te ontwikkelen. Succesvol is het Amerikaanse Manhattan Project.
• De Oerknaltheorie wordt geformuleerd (1948)
• De opkomst van het computertijdperk
• De opkomst van het internet

luchtvaart & ruimtevaart

• De opkomst van de luchtvaart
• De ruimtevaart begint in 1957 met de lancering door de Sovjet-Unie van de Spoetnik. De eerste mens in de ruimte is in 1961 ook een Rus: Joeri Gagarin. De eerste mens op de maan is in 1969 de Amerikaan Neil Armstrong.

Waterwerken in Nederland

• De Watersnood van 1916 geeft de stoot tot de uitvoering van het plan-Lely tot afsluiting en inpoldering van de Zuiderzee. In 1980 wordt Flevoland de 12e provincie van Nederland.
• Na de Watersnoodramp van 1953 wordt het Deltaplan ontworpen. Zeearmen als het Haringvliet worden afgesloten of, in het geval van de Oosterschelde, half afgesloten. Er ontstaan plassen voor watersport, maar de natuur loopt grote schade op.

[bewerken] Kunst & Entertainment

• De opkomst van de radio en televisie
• De opkomst van de film
• De doorbraak van rock 'n roll muziek in de jaren 50

Belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen

• In 1900 verklaart de Zweedse pedagoog Ellen Key de nieuwe eeuw tot 'Eeuw van het kind'. In Nederland begint die eeuw met de invoering van de leerplicht. Maar geleidelijk worden ook sport en spel steeds belangrijker. Zo ontstaat de padvinderij. Er ontstaat aparte kinderkleding. Kinderboekenschrijvers gaan zich serieus verdiepen in de wereld van het kind.
• Het vrouwenkiesrecht wordt werkelijkheid. Maar in de jaren-1960 ontstaat een Tweede feministische golf.
• Het ontstaan van jeugdcultuur. De groep jong-volwassenen heeft meer geld en vrije tijd en gaat die gezamenlijk en naar eigen inzicht besteden.
• De Rein Leven Beweging en het anti-militarisme uit het begin van de eeuw keren later in de eeuw terug in verzet tegen de consumptiemaatschappij, pacifisme en milieubeweging.
• De strijd om vrije verkoop van voorbehoedsmiddelen, abortus, en maatschappelijke aanvaarding van homoseksualiteit
• De drankbestrijding heeft tijdelijk enig succes. Maar de westerse wereld kent ook de opkomst van de drugs en drughandel
• Tuberculose wordt uitgebannen. Maar Aids en HIV zijn nieuwe moeilijk te genezen besmettelijke ziektes.
• Globalisering

[bewerken] Belangrijke personen van de 20e eeuw

[bewerken] Politiek, religie & maatschappij

• Abdoel Aziz al Saoed, stichter van Saoedi-Arabië
• Konrad Adenauer, Duits politicus
• Yasser Arafat, Palestijns politicus, grondlegger van het moderne terrorisme
• Atatürk, grondlegger van Turkije
• David Ben-Gurion, grondlegger van de staat Israël
• Willy Brandt, Duits politicus
• Leonid Brezjnev, lange tijd leider van de Sovjet-Unie
• George H.W. Bush, Amerikaans politicus
• Jimmy Carter, Amerikaans politicus
• Fidel Castro, Cubaans communistisch leider
• Nicolae Ceauşescu, Roemeens dictator
• Chiang Kai-shek, Chinees politicus
• Nikita Chroesjtsjov, Sovjet-Russisch politicus
• Winston Churchill, Brits politicus
• Georges Clemenceau, Frans politicus
• Bill Clinton, Amerikaans politicus
• Dalai lama Tenzin Gyatso
• Deng Xiaoping, Chinees staatsman
• Willem Drees, Nederlands politicus
• Eduard VII van het Verenigd Koninkrijk
• Dwight D. Eisenhower, Amerikaans politicus
• Koningin Elizabeth II
• Ludwig Erhard, Duits politicus
• Faisal bin Abdoel Aziz Al Saoed, koning van Saoedi-Arabië
• Richard Feynman, Amerikaans natuurkunde, een van de grondleggers van de kwantumveldentheorie
• Francisco Franco, Spaans dictator
• Frans Jozef I van Oostenrijk, laatste keizer van Oostenrijk
• Anne Frank, Holocaustslachtoffer, schrijfster & symbool
• Mohatma Gandhi, Indiaas vrijheidsstrijder, belangrijkste grondlegger van India
• Charles de Gaulle, Frans militair politicus
• David Lloyd George, Brits politicus
• Mikhail Gorbatsjov, Sovjet-Russisch politicus, laatste leider van de Sovjet-Unie
• Heinz Guderian, Duits militair, een van de grondleggers van de blitzkrieg
• Ernesto Guevara, Cubaans revolutionair
• Paul von Hindenburg, Duits militair uit de eerste wereldoorlog
• Keizer Hirohito van Japan
• Adolf Hitler, Duits politicus/dictator, algemeen gezien als de direct verantwoordelijke voor het uitbreken van de tweede wereldoorlog, de grootste orgie van geweld uit de menselijke geschiedenis.
• Ho Chi Minh, communistisch grondlegger van het moderne Vietnam
• Saddam Hoessein, Irakees dictator
• Boris Jeltsin, Russisch politicus, eerste leider van Rusland na de ineenstorting van de Sovjet-Unie
• Lyndon Johnson, Amerikaans president, voerde radicale hervormingen door
• Paus Johannes XXIII, paus, direct verantwoordelijke voor het tweede Vaticaanse concilie
• Kim Jong-il, leider van Noord-Korea
• Johannes Paulus II, paus
• Juan Perón, Argentijns politicus en populist, in hoge mate verantwoordelijk voor de economische malaise die zijn land de laatste vijftig jaar heeft getroffen.
• Juan Carlos I van Spanje, koning van Spanje, instrumenteel in het herstellen van de democratie in zijn land
• John F. Kennedy, Amerikaans politicus, eerste katholieke president van de Verenigde Staten
• Ayatollah Ruhollah Khomeini, leider van het islamitische bewind in Iran
• Martin Luther King, Amerikaans burgerrechten-activist, Nobelprijswinnaar
• Horatio Kitchener, Brits legeraanvoerder in de Eerste wereldoorlog
• Henry Kissinger, Amerikaans politicus ten tijde van Richard Nixon,
• Helmut Kohl, Duits politicus, in 1989/1990 in hoge mate instrumenteel in de hereniging van Duitsland
• Lenin, Sovjet-Russisch politicus, grondlegger van het communisme in de Sovjet-Unie
• Douglas MacArthur, Amerikaans militair in de Tweede Wereldoorlog en de Koreaanse oorlog
• Nelson Mandela, Zuid-Afrikaans politicus en activist
• Erich von Manstein, Duits militair, een van de leidende militairen achter de grote successen in de eerste drie jaar van de Tweede wereldoorlog
• Slobodan Milošević, Servisch nationalistisch politicus en president van Servië en Joegoslavië
• François Mitterrand, Frans socialistisch politicus, dwong de Duitsers in 1989/1992 tot de Europese Unie.
• Mobutu, Zaïrees dictator
• Hosni Moebarak, Egyptisch president in de laatste twintig jaar van de twintigste eeuw
• Jean Monnet, een van de grondleggers van de EU
• Bernard Montgomery, Brits militair in de tweede wereldoorlog
• Benito Mussolini, Italiaans dictator
• Gamal Abdel Nasser, Egyptisch president, speelde ene grote rol in de Suez-crisis
• Jawaharlal Nehru, een van de grondleggers van India
• Richard Nixon, Amerikaans president, grondlegger van de ontspanning met China
• Kwame Nkrumah, eerste president van Ghana,
• Mohammed Reza Pahlavi, laatste sjah van Perzië
• Olof Palme, sociaaldemocratisch Zweeds politicus,
• George Patton, Amerikaans militair in de Tweede Wereldoorlog
• Józef Piłsudski, Pools politicus, grondlegger van de na de eerst wereldoorlog heropgerichte Poolse staat
• Pol Pot, Cambodjaans communistisch politicus, voerde een schrikbewind waarbij in vier jaar 20% van de bevolking van Cambodja het leven liet.
• Ronald Reagan, Amerikaans president,
• John D. Rockefeller, in de eerste dertig jaar van de eeuw de rijkste man ter wereld
• Theodore Roosevelt, Amerikaans president in het eerste decennium van de eeuw
• Franklin D. Roosevelt, Amerikaans president, Twaalf jaar lang Amerikaans president ten tijde van de Grote Depressie van de jaren dertig en de tweede wereldoorlog
• Robert Schuman, een van de grondleggers van de EU
• Haile Selassie, laatste keizer van Ethiopië
• Ariël Sharon, Israëlisch politicus
• Helmut Schmidt, Duits sociaaldemocratisch politicus uit de jaren zeventig
• Jan Christian Smuts, Zuid-Afrikaans militair politicus in de eerste helft van de eeuw
• Soekarno, Indonesische president, in de tweede helft van de jaren veertig grondlegger van de staat Indonesië
• Soeharto, Indonesische president, ruim dertig jaar leider van Indonesië.
• Jozef Stalin, Sovjet-Russisch dictator, maakte van de Sovjet-Unie een moderne staat. Alleen hierdoor was de Sovjet-Unie in staat met Amerikaanse en Britse hulp in staat de Tweede Wereldoorlog te winnen. Samen met Hitler en Mao, de grootste massamoordenaar aller tijden.
• Sun Yat-sen, Chinees politicus
• Margaret Thatcher, Brits politica, brak de vakbonden en slaagde erin de voortdurende neergang van het Verenigd Koninkrijk in de jaren tachtig te doorbreken
• Tito, Joegoslavisch politicus, slaagde erin Joegoslavië gedurende dertig jaar verenigd te houden, een van de leiders van de niet-gebondenen.
• Hideki Tojo, Japans militair en politicus voor en tijdens de tweede wereldoorlog
• Leon Trotski, Russisch politicus, grote concurrent van Stalin
• Lech Wałęsa, Pools politicus, vakbondsleider, een van de nagels aan de doodskist van het communisme
• Wilhelm II van Duitsland laatste keizer van Duitsland,
• Koningin Wilhelmina
• Woodrow Wilson, Amerikaans president, idealist, grondlegger van de Volkenbond
• Mao Zedong, communistisch leider/dictator van China, industrialiseerde China, was verantwoordelijk voor de Grote sprong voorwaarts en de Culturele revolutie, als gevolg waarvan tientallen miljoenen mensen het leven lieten.
• Georgi Zjoekov, Russisch militair, vernietigde het Duitse leger in 1944 en 1945, de laatste anderhalf jaar van de tweede wereldoorlog.

[bewerken] Wetenschap, technologie & zaken

• Neil Armstrong, eerste man op de maan
• Louis Blériot, eerste vliegtocht over het Kanaal
• Niels Bohr, grondlegger van de kwantummechanica
• Wernher von Braun, grondlegger van de rakettechnologie
• Paul Cohen, Amerikaans wiskundige
• Francis Crick, ontdekker van het DNA
• Albert Einstein, Duits-Zwitsers-Amerikaanse natuurkundige, Nobelprijswinnaar
• Henry Ford, Amerikaans industrieel
• Sigmund Freud, grondlegger van de psychoanalyse
• Joeri Gagarin, Russisch astronaut, eerste man in de ruimte
• Bill Gates, Amerikaans zakenman, stichter van Microsoft, lange tijd de rijkste man ter wereld
• Kurt Gödel, Oostenrijks-Amerikaans wiskundige en logicus
• Stephen Hawking, Brits natuurkundige
• Martin Heidegger, Duits filosoof
• Werner Heisenberg, Duits natuurkundige
• Edwin Hubble, Amerikaans astronoom, ontdekte als een van de eesten de uitdijing van het heelal
• John Maynard Keynes, Brits econoom, in hoge mate verantwoordelijk voor het stelsel van Bretton Woods en naamgever van de Keynesiaanse politiek
• John von Neumann, Hongaars-Amerikaans wiskundige, grondlegger van de moderne computer
• Henri Poincaré, Frans wiskundige,
• Srinivasa Aaiyangar Ramanujan, Indiaas wiskundige
• James Watson, mede-ontdekker van het DNA
• Andrew Wiles, Brits wiskundige
• Ludwig Wittgenstein, Oostenrijks filosoof, met grote invloed op vooral de Britse filosofie.
• Edward Witten, Amerikaans wis- en natuurkundige, grondlegger van de snaartheorie
• Gebroeders Wright, luchtvaartpioniers, slaagden er in 1903 als eersten in om te vliegen.

[bewerken] Kunst, sport & entertainment

• Louis Armstrong, Amerikaans jazzmusicus
• Béla Bartók, Hongaars componist
• Benjamin Britten, Engelse componist
• Jimmy Dean, Amerikaans acteur
• Bob Dylan, Amerikaans songwriter
• Max Euwe, Nederlands eerste wereldkampioen schaken
• Bobby Fischer, Amerikaans schaker
• George Gershwin, Amerikaans componist
• Jimi Hendrix, Amerikaans popmuzikant
• Michael Jackson, Amerikaanse zanger/entertainer, heeft als eretitel The King of Pop
• John Lennon, Brits popmuzikant, vermoord in New York City
• Madonna, Amerikaanse zangeres/actrice/kinderboekenschrijfster, heeft als eretitel Queen of Pop
• Gustav Mahler, Oostenrijks componist
• Pablo Picasso, Spaans schilder
• Karl Popper, Brits-Oostenrijks filosoof
• Elvis Presley, Amerikaans zanger uit de jaren vijftig en zestig, een van de eerste popmuzikanten
• Sergej Prokofjev, Russisch componist
• Bertrand Russel, Brits filosoof
• Jean-Paul Sartre, Frans filosoof en activist
• Dmitri Sjostakovitsj, Russisch componist
• Richard Strauss, Duits componist, gedurende de eerste vijftien jaar van de eeuw een van de meest populaire componisten
• Igor Stravinsky, Russisch componist,
• Andy Warhol, Amerikaans popart-icoon

[bewerken] Externe links

• (en) Historical Atlas of the Twentieth Century