Arnhems trolleybusnet

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Trolleybus van Arnhem

De museumtrolleybus 101 rijdt op zondag een rondrit naar Burgers Zoo

Den Oudsten B88-trolleybus als in gebruik op lijn 3.

Keerlus voor lijn 7 Rijkerswoerd met zijn bijzondere bovenleidingconstructie.

Het Arnhems trolleybusnet is het enige trolleybusnetwerk in Nederland. Het is tevens een van de grootste trolleynetwerken van West-Europa. Het net wordt nu nog geëxploiteerd door de firma Connexxion.

Inhoud 1 Exploitatie 2 Geschiedenis 2.1 Jaren 60 en 70 2.2 Jaren 80 2.3 Fusies in de jaren 90 2.4 Trolley 2000 3 Netwerk (2009 - 2010) 3.1 Overzicht 3.2 Schuytgraaf 3.3 Hoogkamp 3.4 Andere plannen 4 Materieel 5 Museumactiviteiten 6 Externe links

[bewerken] Exploitatie

Per 13 december 2009 zal het stadsvervoer in Arnhem worden geëxploiteerd door Connexxion-dochteronderneming Novio, de enige inschrijver bij de openbare aanbesteding. In het Programma van Eisen was opgenomen dat de concessiehouder de trolleybusexploitatie moet voortzetten. De naam van de nieuwe organisatie zal Breng zijn.

[bewerken] Geschiedenis

Al in de jaren '30 van de twintigste eeuw waren er plannen om de tramlijnen van de in 1911 opgerichte Gemeente Electrische Tram Arnhem (GETA) om te zetten in trolleybuslijnen. De vernieling van de tramremise van de Arnhemse tram - en daarmee ook het grootste deel van de trams - tijdens de Slag om Arnhem in september 1944 maakte een eind aan de tramexploitatie. Daardoor kwamen plannen voor een trolleybusnet in een stroomversnelling. De GETA ging verder onder de naam Gemeente Vervoersbedrijf Arnhem (GVA) en op 5 september 1949 werd door burgemeester Matser van Arnhem de eerste trolleybuslijn, lijn 1, tussen Arnhem en Velp, geopend.

In de jaren daarna werd het net snel uitgebouwd met takken naar Oosterbeek (lijn 1), Geitenkamp (lijn 2), Hoogkamp (lijn 2), Alteveer (lijn 3), Malburgen via de tegenwoordige John Frostbrug (lijn 5, later lijn 3) en 't Broek (lijn 3, later lijn 5). Op het centrale gedeelte van lijn 1 reed een versterkingslijn (lijn 7).

[bewerken] Jaren 60 en 70

Eind jaren 60 en begin jaren 70 van de twintigste eeuw kwam echter een grote terugslag in het vervoer en daarmee ook in het trolleybusnet. De inmiddels van 't Broek naar Presikhaaf verlengde lijn 5 werd in 1970 weer gesloten en de algehele opheffing van het trolleynet dreigde.

In een poging alles landelijk te reorganiseren nam in 1974 de rijksoverheid alle exploitatietekorten van de GVB's over en in 1975 besloot minister Tjerk Westerterp van Verkeer en Waterstaat de meerkosten (5% ten opzichte van dieselexploitatie) te betalen.

Doordat het rijk het tekort van het GVA overnam, ontstond weer financiële ruimte voor nieuwe investeringen. De inmiddels versleten bovenleidingen werden vernieuwd en in 1977 werd lijn 3 vanaf Malburgen-Oost verlengd naar Het Duifje met een zijtak naar Immerloo. Beide punten worden om-en-om bereden. Een jaar later kreeg lijn 3 richting Alteveer een zijtak naar 't Cranevelt (in 1990 verlengd naar de nieuwe ingang van dierentuin Burgers Zoo). Ook deze punten worden om-en-om bereden.

[bewerken] Jaren 80

In de jaren 80 van de twintigste eeuw werd het trolleynet verder uitgebreid. Met de opening van lijn 9 naar De Laar-West in 1984 via de nieuwe Nelson Mandelabrug over de Rijn kwam de tweede trolleybusverbinding met Arnhem-Zuid. In 1987 volgde de derde verbinding met Arnhem-Zuid in de vorm van lijn 5 Presikhaaf/Elsweide – Holthuizen/Vredenburg.

[bewerken] Fusies in de jaren 90

Het laatste decennium van de twintigste eeuw werd gekenmerkt door de vele fusies van vervoersmaatschappijen. In 1993 fuseerde het GVA met de Gelderse Streekvervoers Maatschappij (GSM) tot Gelderse Vervoer Maatschappij (GVM). In 1996 fuseerde de GVM met de TET tot Oostnet en in 1999 ging Oostnet over in Connexxion.

Door deze fusies was al spoedig niet meer duidelijk wie nu de eigenaar van de bovenleidingen was. De gemeente had het GVA verkocht, maar gold dit ook voor de infrastructuur? In elk geval waren de opeenvolgende vervoerbedrijven wel (financieel) verantwoordelijk gebleven voor het onderhoud aan de bovenleiding. Met het oog op de verplichte openbare aanbestedingen in het openbaar vervoer moest daarover in 2004 duidelijkheid komen. De conclusie was dat de benodigde infrastructuur eigendom is van de betrokken gemeenten Arnhem, Renkum (waartoe Oosterbeek behoort) en Rheden (waartoe Velp behoort), in wier opdracht Connexxion - of diens opvolger als exploitant - het onderhoud uitvoert (of laat uitvoeren).

[bewerken] Trolley 2000

Medio jaren '90 kwam het trolleybusnet weer onder druk te staan en gingen stemmen op om het net af te stoten. Er werd in 1996 echter besloten het trolleybusnet te handhaven; het zou echter een stuk sneller moeten worden. Het ambitieuze HOV-plan Trolley 2000 voorzag in de aanschaf van de gelede lagevloer-trolleybussen en de aanleg van busbanen met verkeerslichtbeïnvloeding.

De nieuwe gelede lagevloer-trolleybussen, de Berkhof Premier AT 18 en Van Hool AG300T, werden gemeenschappelijk met het trolleybusbedrijf in het Duitse Solingen gekocht. Om de exploitatie te kunnen handhaven werd snoeien wel noodzakelijk geacht: lijn 2 (inmiddels: Hoogkamp – Holthuizen / Vredenburg) werd in 1997 opgeheven. De korte zijtak van lijn 3 naar Immerloo verdween in 1999.

Daar stond tegenover dat op 5 september 1999, precies 50 jaar na de openingsrit van de eerste trolleybus in Arnhem, de nieuwe lijn 7 in gebruik werd genomen. Minister Tineke Netelenbos opende de snelle verbinding tussen het station Arnhem en de nieuwbouwwijk Rijkerswoerd via winkelcentrum Kronenburg. Ook snelle verbindingen met Huissen en Westervoort werden gepland, maar daarover zijn tot op heden geen besluiten genomen. Wel zal de Arnhemse nieuwbouwwijk Schuytgraaf in het trolleynet worden opgenomen.

In 2002 werd het gehele lijnennet voor de zoveelste keer gereorganiseerd. Lijn 5 is verlengd naar De Laar-West en lijn 7 is verlengd naar Geitenkamp. Lijn 9 (De Laar-West – Geitenkamp) werd opgeheven. Lijn 3 werd Burgers Zoo/Alteveer – Velp en lijn 1 werd Oosterbeek – Het Duifje.

[bewerken] Netwerk (2009 - 2010)

[bewerken] Overzicht

1	Oosterbeek (NS) – Centraal Station – Centrum – Malburgen Oost – Immerloo – Het Duifje (Keizershof) v.v.
2	Centraal Station – Hoogkamp (Bakenbergseweg) v.v. (vanaf 2010)
3	Velp (Beekhuizenseweg) – Centraal Station – Alteveer / Burgers' Zoo v.v.
5	De Laar West (Bredasingel) / Schuytgraaf (vanaf 2010) – Elderveld – Centrum (Rijnstraat) – Centraal Station – Centrum – `t Broek – Elsweide HAN / Presikhaaf (Kamphuizenlaan) v.v.
7	Geitenkamp (Wielewaalstraat) – Klarendal (Station Velperpoort) – Centrum – Station – Centrum(Rijnstraat) – Gelredome – Rijkerswoerd (E. Hemmingwaystraat) v.v.

[bewerken] Schuytgraaf

Sinds december 2007 wordt de wijk Schuytgraaf met lijn 10 bediend via station Arnhem Zuid. Tot de bovenleiding in Schuytgraaf is voltooid wordt deze lijn met dieselbussen gereden. Vanaf het Station gaan de routes van lijn 5 en 10 gelijk op tot aan Elderveld. Aldaar buigt lijn 10 af naar Schuytgraaf. Wanneer de bovenleiding gereed is worden beide routes gereden onder lijnnummer 5. De ene lijn 5 rijdt via Elderveld naar Schuytgraaf, de andere via Elderveld naar De Laar-West.

In juni 2008 werd besloten niet alleen het noordelijk deel van Schuytgraaf te 'trolleyficeren', maar ook het zuidelijk. De bussen moeten gaan rijden in 2009. In totaal kost het uitbouwen van het trolleynetwerk richting Schuytgraaf 3,4 miljoen euro. Men denkt 0,8 miljoen euro te besparen door af te zien van keerlussen.

In januari 2009 is een begin gemaakt met het aanleggen van de bovenleiding in de Schuytgraaf. Vrijwel de gehele route (een dubbelsporige lus van 5,6 kilometer) is gereed. Opening van de lijn vind echter plaats rond april 2010, dit komt omdat op een aantal plekken door infrastructurele werkzaamheden nog geen bovenleiding kan worden aangelegd.

[bewerken] Hoogkamp

Ook op een andere plek is er uitbreiding. Nadat jarenlang was gesproken over het weghalen van niet-functionele trolleybovenleiding, werd in 2008 besloten de bovenleiding naar de Hoogkamp als lijn 2 weer in gebruik te nemen. Daartoe werd in de zomermaanden van 2009 de trolleyleiding opgeknapt en werd op het traject Zypse Poort-Burgemeestersplein compleet nieuwe bovenleiding aangelegd. Op 5 en 6 september 2009 reed lijn 2 voor het eerst weer als trolley, in het kader van de viering van 60 jaar trolleybussen in Arnhem. Als de rioleringswerkzaamheden op de Hoogkamp gereed zijn, zal de terugkeer van lijn 2 permanent zijn.

[bewerken] Andere plannen

De Arnhemse wethouder voor Verkeer wil onderzoeken of, na de heropening van lijn 2, ook de zuidelijke lijn via Malburgen West naar Vredenburg kan worden heropend. Op een groot gedeelte hangt nog de bovenleiding, maar deze zal vrijwel zeker geheel vervangen moeten worden. De hiervoor gereserveerde financiering is besteed aan uitbreiding van de lijn naar Schuytgraaf. Mocht deze lijn in de nabije toekomst worden gereactiveerd, dan is te verwachten dat deze zal worden gekoppeld aan lijn 2. Daardoor zou dan de doorgaande trolleylijn Hoogkamp-Centraal Station-Vredenburg ontstaan zoals deze er was tot 1997.

Tevens wil de buurgemeente Huissen aangesloten worden op het trolleynet. Het doortrekken van lijn 1 (Oosterbeek - Het Duifje) behoort tot de mogelijkheden. Lijn 1 zou dan vanaf Het Duifje doorrijden naar Huissen, maar een geheel nieuwe trolleylijn behoort ook tot de mogelijkheden.

[bewerken] Materieel

De Stadsregio Arnhem Nijmegen heeft bij de Zwitserse fabrikant Hess te Bellach nieuwe gelede trolleybussen besteld van het type Swisstrolley 3, die eind 2009 bij BRENG in dienst zullen komen. De eerste bus is in in de eerste week van september 2009 in Arnhem gearriveerd. Tot december arriveren er nog eens 8 bussen. Deze zullen (een groot deel van) de Volvo trolleybussen vervangen. Er is tevens een optie geplaatst op nog eens 5 bussen. Er is verder geen rekening gehouden met eventuele uitbreiding. Thans reeds rijden dagelijks 5 à 8 dieselbussen op een aantal trolleylijnen. Daardoor worden de stroomvoorziening en de dure bovenleiding niet optimaal benut.

[bewerken] Museumactiviteiten

• Vier oude trolleybussen - genummerd 101 (1949)(zie museumtrolleybus 101), 139 (1955), 174 (1975), later vernummerd in 128 en 158 (1984) - zijn bewaard gebleven. Hiervan is de 101 (de eerste Arnhemse trolleybus) rijvaardig en beschikbaar voor speciale ritten. De 139 heeft enige jaren vertoefd in het Nederlands Spoorwegmuseum. De 139, 128 en 158 behoren nu tot de collectie van de Stichting Veteraan Autobussen (SVA).
• In een ruimte boven de remise van Connexxion aan de Westervoortsedijk is een museum ingericht, waarin voorwerpen uit de geschiedenis van de Arnhemse trolleybus tentoongesteld worden. Dit trolleybusmuseum is elke donderdag geopend vanaf 13.00 tot 17.00 uur. Voor meer informatie: [1]
• Trolleybus 101 zal ook weer in augustus 2009 rondritten gaan rijden.

[bewerken] Externe links

• Hart van Gelderland-uitzending over het Trolleybus Museum
• Lijst van Arnhemse trolleybussen
• Rondritten met Trolleybus 101
• Website Connexxion Arnhem
• Mogelijke opvolger van de huidige trolleybussen
• De opvolger van de oude Volvo-trolleys (levering medio september)

Connexxion
Vervoerbedrijven eigendom van Connexxion: GVU · Hermes · Novio Producten: Fast Flying Ferry* · Frysker · Hanzeliner* · Interliner* · Lelybus · Maxx · Niteliner* · ParkShuttle · Qliner* · Regioliner · Schiphol Sternet* · Sneltram* · Trolley 2000* · Twents* · Valleilijn* · Zuidtangent* * = Deze producten worden (voor een deel) uitgevoerd door Connexxion, maar zijn eigendom van de OV-autoriteit(en)