Gelredome

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Gelredome
UEFA
Bijnaam	Karel Aalbers stadion
Plaats	Arnhem, Nederland
Capaciteit	29.600 (voetbalwedstrijden) 32.500 (concerten)
Bouwjaar	1996-1998
Geopend	25 maart 1998
Kosten	ca. € 70.000.000
Architect(en)	Alynia Architecten
Bespelers	SBV Vitesse
Eerste wedstrijd	Vitesse - NAC Breda (4-1)
Plattegrond van het stadion
Portaal    Sport

Het Gelredome is een voetbalstadion en evenementencomplex in Arnhem, gebouwd tussen 1996 en 1998. Het stadion wordt doorgaans gebruikt als thuishaven van betaaldvoetbalclub SBV Vitesse, maar biedt ook plaats aan evenementen als popconcerten, congressen en beurzen.

Inhoud 1 Geschiedenis 1.1 Bouw en beginjaren 1.2 Financiële crisis 1.3 Internationale wedstrijden 2 Nieuwe technieken 3 Evenementen 4 Trivia 5 Externe links en bronnen

[bewerken] Geschiedenis

[bewerken] Bouw en beginjaren

Al sinds de jaren '80 bestonden er plannen voor de bouw van een nieuw stadion voor Vitesse, dat toen nog op Nieuw-Monnikenhuize speelde. Hoofdverantwoordelijke voor deze plannen was Karel Aalbers, de latere voorzitter van de Arnhemse club. Het zou echter tot 1996 duren voor er werd begonnen met de bouw. Op 12 juli 1996 werd de eerste paal in de grond geslagen in een weiland aan de Batavierenweg, ten zuiden van de Rijn. Op diezelfde dag werd de officiële naam voor het komende complex gepresenteerd: Gelredome.^[1] Het project had daarvoor al verschillende werknamen gekend, waaronder Eurodrome, Akzodrome (naar het chemieconcern AKZO Nobel, dat zich in 1994 echter terugtrok als naamgever) en Het Gelders Stadion.

Op 25 maart 1998 werd het 29.600 stoeltjes tellende stadion met een lichtshow feestelijk geopend. Kort daarna speelde Vitesse er zijn eerste wedstrijd: NAC Breda werd met 4-1 naar huis gestuurd. Eerste doelpuntenmaker werd Dejan Curović, die ook al het laatste doelpunt in Nieuw-Monnikenhuize maakte. In de achttien competitiewedstrijden die daarop volgen bleef de Arnhemse club ongeslagen. Het eerste seizoen kwamen er gemiddeld 21.000 toeschouwers naar de wedstrijden, tegen 8.000 in het vorige stadion. Deze aantallen liepen in de daaropvolgende seizoenen nog verder op, tot 24.000 in 2000.^[2]

[bewerken] Financiële crisis

De oorspronkelijke plannen voor het sportcomplex zijn nooit volledig doorontwikkeld. Onder meer de buitenkant onder de Oosttribune en de betonnen hoeken zijn nog niet af. Belangrijkste oorzaak hiervoor is de financiële crisis die zowel Vitesse als het Gelredome (die beiden onder een onafhankelijk bestuur vallen) vanaf het begin van het millennium teisterde. In januari 2001 bleek dat het stadion met een schuld van 18 miljoen zat bij een bankenconsortium van ABN-Amro, Rabobank, ING Bank en Westland-Utrecht Hypotheken. Het Gelredome kreeg tot oktober 2002 de tijd om te betalen, en moest tegelijk een reddingsplan opstellen. Dat plan kwam begin 2002, met een lening van 3,4 miljoen euro bij de gemeente Arnhem en van 4,5 miljoen bij de provincie Gelderland.^[3] Het gevaar was echter nog niet geweken, want ook Vitesse kampte met een enorme schuld. Een faillissement van de voetbalclub zou hebben betekend dat het stadion zijn hoofdhuurder kwijtraakte. De tijdelijke redding kwam in 2003, toen een ingewikkeld plan werd gepresenteerd, waarin de gemeente voor 19 miljoen euro het Gelredome en het omliggende grondgebied zou kopen, en Vitesse een lening werd verschaft van 10 miljoen euro. Hoewel het plan al in april was gepresenteerd, duurde het nog een half jaar voordat het werd goedgekeurd.

De kosten voor het onderhoud van het stadion drukten zwaar op de Arnhemse gemeentekas. In 2005 werd dan ook besloten het stadion te koop aan te bieden. Op 13 november 2006 verkreeg projectontwikkelaar Eurocommerce na lange onderhandelingen door de gemeenteraad de rechten om het stadion te kopen. De koop werd in maart 2007 gesloten: voor 16,5 miljoen euro kreeg het bedrijf het stadion en het terrein in de hoeken. Vooral voor Vitesse was dit een opluchting, omdat de projectontwikkelaar de huurprijs flink verlaagde.^[3]

[bewerken] Internationale wedstrijden

Qua capaciteit is het Gelredome het vierde stadion van Nederland, na de ArenA, de Kuip en het Philips Stadion. Daarom speelt het Nederlands elftal er soms oefenwedstrijden, en was het een van de gaststadions bij twee van de laatste grote voetbalevenementen in Nederland. De eerste interland die in het stadion werd gespeeld was Nederland-Kameroen, een vriendschappelijke wedstrijd die in een doelpuntloos gelijkspel eindigde. Het was de eerste interland in Arnhem sinds 1910, toen Nederland Duitsland met 4-2 versloeg op het toenmalige Klarenbeek.^[4]

In 2000 vonden hier 3 wedstrijden plaats in het kader van het Europees kampioenschap: op 11 juni won Italië met 2-1 van Turkije, op 17 juni versloeg Portugal Roemenië met 2-1, en op 21 juni was Noorwegen de bovenliggende partij tegen Slovenië: 4-3. Al deze wedstrijden vonden plaats in de poulefase. Voor de gelegenheid werden er demontabele zitrijen geplaatst voor de tribunes, waardoor de capaciteit opliep tot 30.000 plaatsen. Deze werden na het toernooi weer verwijderd.

In juni 2007 werden in het Gelredome 4 wedstrijden gespeeld tijdens het EK voetbal onder 21, te weten de poulewedstrijden Tsjechië - Engeland, Engeland - Italië en Italië - Tsjechië, en één van de halve finales van het toernooi: op 20 juni versloeg Servië België met 2-0.

[bewerken] Nieuwe technieken

Bij de opening was het Gelredome één van de modernste stadions ter wereld. Elementen die hier een belangrijke rol in speelden waren het schuifdak en het verschuifbare veld.

Het dak bestaat uit twee enorme koepels (dome is het Engelse woord voor koepeldak), die desgewenst kunnen worden geopend of gesloten. De 167 meter lange schalen rijden over een op de kopwanden bij de tribunes en op de inhangliggers daartussen gelegde rails. Samen met de Amsterdam ArenA is het Gelredome het enige stadion in de Benelux waarvan het dak open kan.

Een ander kenmerk is het verschuifbare veld. Onder de Zuidtribune (die in tegenstelling tot de andere tribunes van staal is gemaakt) zit een gat van 85 meter, waar het veld - dat in een 11.000 ton zware betonnen bak ligt - in zes uur onderdoor schuift naar het naastgelegen terrein. Dit gaat over 16 lange glijbanen, met behulp van een aantal hydraulische systemen. Hierdoor komt er meer zon op het gras, en heeft het niet te lijden onder de vele concerten die er plaatsvinden.

Het principe van een schuifdak in combinatie met een verplaatsbaar veld heeft sinds de bouw veel navolging gevonden: onder meer de Veltins-Arena uit 2001 en het University of Phoenix Stadium uit 2006 maken gebruik van hetzelfde systeem.

[bewerken] Evenementen

In het Gelredome vinden geregeld belangrijke concerten en andere evenementen plaats. Voorbeelden zijn onder meer U2, Madonna, en de Symphonica in Rosso-concerten van Marco Borsato en Paul de Leeuw. Voor concerten wordt het veld naar buiten gereden, waarna er plaats is voor in totaal 32.500 toeschouwers. Daarnaast vindt er een groot aantal jaarlijks terugkerende evenementen plaats, waaronder de dansfeesten Qlimax (elke vierde week in november),Hardbass (elk jaar in februari) , Dance 4 Life (elke tweede week in november) en het Giga Piratenfestijn (elke vierde week in december), de EO-Jongerendag (elke tweede week in juni) en de EO Gezinsdag (elke eerste week in oktober), de Snuffelmarkt (in januari en juni), Circus Herman Renz (wisselende data) en de autoshows Monsterjam en Autodome. Tevens houdt de Kamer van Koophandel hier haar jaarlijkse startersdag.

Hieronder is een overzicht te vinden van de belangrijkste concerten in het Gelredome.

Datum Artiest 28 maart 1998 Spice Girls 2 april 1998 Backstreet Boys 9 juni 1998 Janet Jackson 19-20 juni 1999 Bruce Springsteen 5 september 2000 Bon Jovi 4 november 2000 Britney Spears 8 januari 2001 De Kast 31 juli, 1 en 3 augustus 2001 U2 20 mei 2002 Santana 30 juni 2002 Rammstein 25 april 2003 Paul McCartney 10 mei 2003 Tiësto

Datum Artiest 19 november 2003 Radiohead 28 november 2003 Justin Timberlake 6 december 2003 Metallica 8 en 9 september 2004 Madonna 29 en 30 oktober 2004 Tiësto 23-26 december 2004 Frans Bauer 21 mei 2005 DJ Luna 7 juli 2005 Coldplay 8 juli 2005 Anastacia 10 juli 2005 Queen/Paul Rodgers 8 juli 2006 Metallica 29 augustus 2006 Pearl Jam

Datum Artiest 29 augustus 2006 Pearl Jam 20 oktober-4 november 2006 Marco Borsato[5] 17 maart 2007 Shakira 3-8 november 2007 Paul de Leeuw[5] 28 en 29 maart 2008 Anouk 6, 7, 9 & 10 september 2008 Lionel Richie[5] 21 en 22 maart 2009 Tina Turner 16 & 17 oktober 2009 Diana Ross[5] 20 & 21 oktober 2009 Marco Borsato[5] 21 november 2009 Qlimax[5] 6 december 2009 Rammstein 9 december 2009 Paul McCartney

[bewerken] Trivia

• Drie tribunes zijn van beton gemaakt, maar de Zuidtribune is van staal. Er werd voor dit lichtere materiaal gekozen omdat deze zijde boven het gat, waar het veld onderdoor schuift, 'zweeft', en bij een te hoog gewicht zou instorten. Het gevolg is wel dat bij hevige beweging van het publiek de tribune meeveert: bij de openingswedstrijd in 1998 gebeurde dit zelfs in die mate dat er een constructeur bijgeroepen werd. Omdat dit via de omroepinstallatie gebeurde was er enige tijd paniek in het stadion.
• 22.000 stoeltjes zijn gemaakt van kunststof dat voor 95% uit vermalen oude tuinmeubelen bestaat. Deze meubelen werden in 1997 verzameld onder de Gelderse bevolking.^[6]
• Het Gelredome wordt door supporters van Vitesse ook wel het Karel Aalbers Stadion genoemd, omdat oud-voorzitter van Vitesse Karel Aalbers de plannen heeft gemaakt om het Gelredome te bouwen.

[bewerken] Externe links en bronnen

• De officiële website van het Gelredome
• Foto's van het stadion

Bronnen, noten en/of referenties:

Reurink, F. (2007) Het stadioncomplex - Alle terreinen waar in Nederland betaald voetbal is gespeeld. Amsterdam: De Arbeiderspers. ↑ Binnen Arnhem wordt er soms een accent circonflexe op de o geplaatst, naar Frans voorbeeld ↑ Gelredome.nl - Geschiedenis ↑ a b Gladio.nl: Zwartboek Vitesse/Gelredome ↑ Voetbalstats.nl: Interlands Klarenbeek (Vitesse-terrein) ↑ a b c d e f Maakt deel uit van de Symphonica in Rosso-serie ↑ Gelredome.nl - Achtergrondinformatie

	Vitesse
Historie: Geschiedenis vanaf 1892 · Vitesse 1892 · Monnikenhuize · Nieuw-Monnikenhuize Complexen: Gelredome · Nationaal Sport Centrum Papendal Overzichten: Lijst van spelers · Lijst van trainers · Lijst van doelpuntenmakers · Lijst van spelers met aantal gespeelde wedstrijden · Lijst van clubtopscorers · Lijst van Europese wedstrijden · Lijst van bekerwedstrijden · Wedstrijd- en competitiestatistieken Personen: Theo Bos · Jan van Deinsen · Jan Jongbloed · Bert Roetert · Paul van der Kraan · Marc van Hintum Seizoenspagina's: 1999/00 · 2000/01 · 2001/02 · 2002/03 · 2003/04 · 2004/05 · 2005/06 · 2006/07 · 2007/08 · 2008/09 · 2009/10 Overig: Vitesse/AGOVV Voetbal Academie · Records · Internationals · Mascottes · Categorie