Kraken (onroerend goed)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Kraken is het zonder toestemming van de eigenaar in gebruik nemen van onroerend goed in de vorm van een ongebruikt terrein, gebouw of ruimte daarvan. Ook het kraken van woonboten en stacaravans is mogelijk, omdat deze door jurisprudentie ook onder onroerende goederen vallen.

Schattingen lopen uiteen over het aantal mensen die wereldwijd gekraakt leven. Econoom Alan Krueger schat het huidige aantal op tussen de 400 en 600 miljoen.^[1] Auteur Robert Neuwirth schat dat 1 miljard mensen gekraakt leven^[2], met daarbij de schatting dat in 2030 dat aantal rond de 2 miljard zal liggen en tegen 2050 rond de 3 miljard.^[3] Bij deze cijfers gaat het voornamelijk om huizen die illegaal gebouwd worden op grond die eigendom is van anderen. De grond wordt dus gekraakt.

Het kraken zoals men het in Nederland kent, is over het algemeen niet het kraken van grond om er zelf een huis op te bouwen, maar het kraken van een al bestaand pand.

Inhoud 1 Geschiedenis 2 Tegencultuur 3 Juridische aspecten 4 Nederland 4.1 Wetsvoorstel 4.2 Uitspraak van de Hoge Raad 5 België 6 Motieven 6.1 Nederland 7 Kritiek op de kraakbeweging 8 Kraakpanden 8.1 Nederland 8.1.1 Huidige kraakpanden 8.1.2 Gelegaliseerde panden/complexen 8.1.3 Ontruimde panden en terreinen 8.2 Belgische kraakpanden 8.2.1 Huidige kraakpanden 8.2.2 Ontruimde panden 9 Zie ook 10 Bronnen, noten en/of referenties 11 Externe links

[bewerken] Geschiedenis

Het kraken ontstond door het "witte huizenplan" van de Provobeweging uit 1966. Naar aanleiding van dit plan werden er actiegroepen opgericht die zich inzetten voor het behoud van de binnenstad van Amsterdam. In 1966 en 1967 organiseerden ze de 'Ban de Bank-campagne', een protest tegen de bouw van grote bankgebouwen aan de Vijzelstraat. Hierdoor raakten de groepen bekend bij de Amsterdammers. De campagne was tevergeefs, en in 1968 richtten de groepen hun pijlen op de Nieuwmarkt en de Bethaniënbuurt. De gemeente Amsterdam plande hier een metrolijn waardoor de huizenblokken met de grond gelijk gemaakt moesten worden. Twee ex-provo's (Rob Stolk en Lou van Nimwegen) begonnen in de Brethaniënbuurt het Geïllustreerd Brethaniënnieuws. Een, aanvankelijk met subsidie van de Gemeente Amsterdam gefinancierd nieuwsblad over de saneringsplannen in de buurt, dat al snel een hardere toon begon aan te slaan. Ze deed verslag van de eerste kraakacties in de buurt. In Januari 1969 bezette Rob Stolk voor een uit Suriname geëmigreerd gezin een huis aan de Oudezijds Achterburgwal. Het pand was echter bewoond en de politie greep snel in. Het geheel wordt als een mislukte inbraak gezien, en vanaf dit moment heet het bezetten van huizen 'kraken' (naar het kraken van een kluis, ook inbraak). Naar aanleiding van deze mislukte actie werd het 'Koöperatief Woningburo De Kraker (doet het steeds vaker)' opgericht. Het zou garant staan voor 'veel publiciteit en enerverend leven'. Als alternatief wordt 'Woningburo De Koevoet (weet hoe het moet)' opgericht die als doel heeft de individuele kraker, zonder publiciteit, aan een woning te helpen. In 1975 dreigt de grootschalige ontruiming van de Nieuwmarktbuurt. De verschillende kraakorganisaties en actiegroepen komen bij elkaar en zorgen meer en meer voor een georganiseerde samenwerking.^[4]

De kraakbeweging groeide door en kreeg steeds meer leden. In 1980 kwam het tot een tweesprong. Met veel geweld werd een pand aan de Vondelstraat 2x gekraakt en daarna ontruimd. De politie zette zelfs tanks in om door de barricades te komen. De inzet van tanks tegen de eigen bevolking samen met de vermindering van woningnood zorgde ervoor dat er sympathie ontstond bij de Nederlandse bevolking voor het kraken. De hele actie zorgde er wel voor dat tijdens de kroning van koningin Beatrix op 30 april 1980 erg veel politie aanwezig is. De kraakbeweging ageert daartegen, en met de leus 'Geen woning, geen kroning' wordt verzet aangekondigd. Op de dag zelf ontstaat een ware veldslag tussen politie en (symphatisanten van) de kraakbeweging. Veel mensen vinden dit te ver gaan, en een aantal vertrekt uit de kraakbeweging^[5]

Sinds de grote acties van de 80'er jaren is de kraakbeweging steeds minder bekend geworden. In Amsterdam en Nijmegen blijven met regelmaat panden gekraakt worden, maar de aandacht wordt steeds minder. Ook heeft het fenomeen kraaktoerisme zijn intrede gedaan.^[6]

[bewerken] Tegencultuur

Kraakpanden in Christiania, Kopenhagen (Denemarken)

Township in Soweto (Zuid-Afrika)

Kraakpand Grote Markt Haarlem

In een aantal kraakpanden vinden regelmatig culturele activiteiten als exposities en filmvertoningen plaats. Ook zijn er soms eetcafés of volkskeukens (vaak vegetarisch of veganistisch), weggeefwinkels of illegale radiostations in gevestigd. Ook bieden de kraakpanden ruimtes aan beginnende kunstenaars, filmmakers en muzikanten. Omdat deze ruimte vaak schaars en duur is, is dit zeer gewild onder deze groep mensen.

Kenmerk van al deze activiteiten is dat de plegers zich ermee afzetten tegen de heersende cultuur, tegen de in hun ogen consumptiemaatschappij. Krakers zijn vaak ook actief in allerlei maatschappelijke bewegingen, zoals in de jaren '80 de Anti-kernenergiebeweging, en in de huidige eeuw de anders-/antiglobalisten.

Ter verspreiding en ondersteuning van de tegencultuur worden er op sommige plaatsen ook cursussen gegeven voor beginnende en aanstaande krakers, het zogenaamde kraakspreekuur (soms KSU genoemd). Ervaren krakers die weten hoe ze met de politie moeten omgaan om ervoor te zorgen dat alles duidelijk voor iedereen verloopt, verschaffen informatie, juridische tips en praktische ondersteuning aan de nieuwelingen. De meeste organisatoren van kraakspreekuren helpen ook met de kraak zelf.

[bewerken] Juridische aspecten

Kraken op zichzelf is in veel landen een misdrijf en in andere landen wordt het alleen gezien als een civiel conflict tussen eigenaar en bezetters. De wetgever kiest in de meeste landen traditioneel de kant van de eigenaar. Er zijn echter sommige landen, doorgaans met een tekort aan woonruimte, waar de neiging heerst om krakers te negeren tot het gekraakte pand of terrein ontwikkeld wordt en de krakers verwijderd worden. Wanneer een eigenaar van een gekraakt pand aan kan tonen bij een rechter dat hij plannen heeft met het pand, moeten de krakers het pand verlaten.

[bewerken] Nederland

Nederland is één van de weinige landen waar kraken, onder bepaalde omstandigheden, niet verboden is bij wet. Wanneer een pand langer dan twaalf maanden niet in gebruik is geweest, worden de krakers niet vervolgd. Het enige wederrechtelijke aspect in strafrechtelijke zin is de braak; dit is het openbreken van het pand. Dit delict kan echter alleen bij een betrapping op heterdaad ten laste gelegd worden. Civielrechtelijk is echter aan de orde een "zonder recht of titel" gebruiken van of verblijven in de woning. Ter zake kan iemand die meent over een (hoger) recht dienaangaande te beschikken bij de civiele rechter ontruiming vorderen.

Krakers in Nederland kiezen er daarom vrijwel altijd voor om na het binnendringen van een nieuw pand de politie in te schakelen: deze zal altijd als eerste officieel leegstand en huisvrede moeten constateren, waarna de krakers bewoningswil kunnen laten blijken. Dit kan door te bewijzen dat er zich in het nieuwe kraakpand een privé huiselijk leven afspeelt (of dat deze intentie manifest is), wat meestal aangetoond kan worden door de aanwezigheid van een slaapplaats, een tafel en een stoel.

Kraken is volgens de jurisprudentie van de Hoge Raad uit 1971 geen huisvredebreuk in de zin van artikel 138 Wetboek van Strafrecht indien niet voldaan is aan het vereiste dat het pand bij een ander in gebruik is. De Hoge Raad heeft diverse arresten gewezen waaruit het bovenstaande volgt. In de jaren 70 van de twintigste eeuw zijn er enkele voorstellen gedaan om deze 'maas' in de wet te dichten onder andere door een ontwerp-antikraak-wet (niet te verwarren met het antikraak, een vorm van tijdelijk leegstandsbeheer die bedoeld is krakers de wind uit de zeilen te nemen), maar dat wetsvoorstel is nooit aangenomen. Een strafbaarstelling is ook opgenomen geweest in de leegstandswet. Het kraken van een niet bij B&W geregistreerd leegstaand pand zou niet strafbaar zijn, maar als het pand wel zou zijn geregistreerd was kraken wel strafbaar. Inmiddels (2007) is de leegstandswet vrijwel geheel ingetrokken omdat het registreren van leegstaande panden niet werkte in de praktijk. Enkele bepalingen van de bijna geheel vervallen leegstandswet bestaan nog wel. Die overgebleven artikelen regelen de verhuur van slooppanden. Een bewoner van zo'n pand (waarvoor een vergunning vereist is) heeft minder huurbescherming, mits dit in het contract genoemd staat. In artikel 429sexies Wetboek van Strafrecht is kraken ten slotte toch strafbaar gesteld voor panden die minder dan een jaar leeg staan. Kraken van een pand dat langer dan een jaar niet in gebruik is geweest, is niet strafbaar volgens dat artikel^[7].

In het begin van de jaren tachtig genoten krakers nog een relatief grote bescherming. Ze werden als bewoners beschermd en voor een ontruiming was een dagvaarding nodig die op naam van de bewoner stond. Door de identiteit van bewoners te verbergen (in de kraakwereld maakt iedereen zichzelf alleen met de voornaam bekend, achternamen worden meestal geheim gehouden) kon men lang blijven zitten (hoewel meerdere panden succesvol zijn ontruimd met behulp van de zogeheten "Huidenstraattruc"). Dit 'gat' in de wet werd al snel door de overheid (op initiatief van minister Van Agt (CDA) gedicht, waardoor anoniem dagvaarden mogelijk werd)

[bewerken] Wetsvoorstel

In 2003 deed CDA-Tweede Kamerlid Jan ten Hoopen een voorstel om kraken illegaal te maken. Drie jaar later maakten de ministers Sybilla Dekker (Volkshuisvesting) en Piet Hein Donner (Justitie) kenbaar van plan te zijn om kraken strafbaar te stellen. Ze wilden in de zomer een wetsvoorstel rond hebben. Argumenten om kraken te verbieden zijn het ontlasten van de politie en het respecteren van het eigendomsrecht. Toenmalig minister Alexander Pechtold (Grotestedenbeleid) en wethouders van de vier grootste steden uitten kritiek op het plan.^[8][9]

Doordat artikel 429 Sexies^[10]de kraakwetgeving in Nederland krakers beschermt, treffen agenten bij ontruimingen steeds vaker grote groepen buitenlandse krakers^[bron?]. Zo bij de ontruiming van enkele panden in Amsterdam eind mei 2008.^[11] In februari 2009 werd er een initiatiefwetsvoorstel voor een kraakverbod ingediend door het CDA, de ChristenUnie en de VVD.^[12]

Op 15 oktober 2009 heeft de Tweede Kamer, na jarenlange afweging en discussie, uiteindelijk een door de Kamerleden Jan ten Hoopen (CDA), Arie Slob (CU) en Brigitte van der Burg (VVD) ingediend initiatief wetsvoorstel (een anti-kraakwet) aangenomen.^[bron?]

[bewerken] Uitspraak van de Hoge Raad

De Hoge Raad heeft geoordeeld dat een inbreuk op een fundamenteel recht als het huisrecht, ook dat van een kraker, moet berusten op een in de wet voldoende precies omschreven bevoegdheid. Volgens de Hoge Raad ontbreekt zo’n wettelijke bevoegdheid voor strafrechtelijke ontruiming van kraakpanden door de politie op last van het openbaar ministerie. Het hof heeft dus de strafrechtelijke ontruiming van het kraakpand terecht verboden. Ontruimingen op last van de burgemeester in verband met verstoring van de openbare orde en ontruimingen krachtens een vonnis van de burgerlijke rechter blijven zonder meer mogelijk ^[13].

[bewerken] België

De situatie in België is vergelijkbaar: kraken is niet verboden bij wet, de braak is het enige duidelijk illegale aspect en de eigenaar kan enkel bij de vrederechter de uitzetting van de krakers eisen. Dit is dan een civielrechtelijke (burgerrechtelijke) procedure, geen strafrechtelijke. Het grote verschil met de Nederlandse situatie is dat er geen standaardprocedure of wetgeving rond kraken bestaat. Meestal wordt eerst de eigenaar op de hoogte gebracht van de kraak en in de meeste gevallen verwittigt deze de politie dan. Volgens de wet mag de politie een bewoond pand niet zonder huiszoekingsbevel betreden. Doen zij of de eigenaar dit wel dan plegen zij huisvredebreuk hetgeen strafbaar is.

In 2003 diende de Gentse CD&V’er Tony Van Parys een wetsvoorstel dat het kraken van gebouwen strafbaar moet stellen. Het betreft ook de bezetting als actiemiddel. Het Vlaams Belang diende in 2005 een gelijkaardig wetsvoorstel in.

[bewerken] Motieven

Kraakpand in Barcelona (Spanje)

Favela in Rio de Janeiro (Brazilië)

Binnen Europa onderscheiden onderzoekers als de socioloog H. Pruijt vaak als reden voor mensen om te gaan kraken een vijftal hoofdredenen^[14]:

• uit noodzaak en/of tekort
• als alternatieve woonstrategie
• ondernemingsgebaseerd om sociale centra, broed- en vrijplaatsen op te zetten
• als taktiek om landschap, stads-/dorpsgezicht, buurt of pand(en) te behouden
• politiek, een noemer waaronder ook bijvoorbeeld autonomische redenen vallen

[bewerken] Nederland

Beweegredenen tot kraak komen soms vanuit een economisch verzet: kraken wordt als oplossing voor (langdurige) leegstand in tijden van woningnood gebruikt. Hierbij wordt ook de vaak daarmee gepaard gaande verloedering/verpaupering tegengegaan.^[bron?] Dit laatste is aannemelijk aangezien krakers geneigd zijn basaal of improvisatorisch onderhoud aan de huizen te verrichten met als gevolg dat de huizen in slechtere staat lijken te verkeren door de bewoning, maar het wel de leefbaarheid ten goede komt.^[bron?] Door veel media aandacht te genereren bij de ontruiming, proberen krakers aandacht te vragen voor de problemen van leegstand.^[bron?] Alhoewel kraken, door het ontbreken van huur, als financieel erg aantrekkelijk voor de kraker wordt beschouwd, kost kraken tijd.^[15] Sommige krakers betalen niet voor gas, water en stroom, velen^[bron?] melden zich echter gewoon aan bij de betreffende bedrijven/instanties. Frequent worden er na de kraak ook afspraken met de eigenaar gemaakt die soms contractueel worden vastgelegd.^{[16][17][18][19]}

In enkele grote steden worden soms panden gekraakt om ze als basis voor de verspreiding van de tegencultuur in te richten (zie hierboven:Tegencultuur). Hiernaast worden er ook panden gekraakt om ze weg te geven aan bepaalde sociale groepen. Een bekend voorbeeld is dat van de kraakmoskee in Amsterdam. In het stadsdeel Bos en Lommer was er vraag naar een moskee voor de moslims, die een groot deel uitmaken van de bevolking daar, maar er werd niet op ingegaan door de stad. Nadat het pand werd gekraakt tijdens de landelijke kraakactie dagen van Woonstrijd in 2006 en de krakers in gesprek raakte met de buurtbewoners, werd het pand in gebruik gegeven aan de buurtbewoners. De buurtbewoners besloten de ruimte te gebruiken als moskee. In de kraakmoskee, gekraakt in september 2006, bidden elke dag tientallen^[20] moslims uit Tunesië, Egypte, Marokko en overig Afrika.

[bewerken] Kritiek op de kraakbeweging

Tegenstanders van kraken hebben vaak de volgende argumenten:

• Er was en is in Nederland veel kritiek op het blad Bluf dat zich profileerde als spreekbuis van de kraakbeweging en dat gestolen documenten publiceerde en gewelddadig verzet leek te stimuleren.^[21] Ook het verzet tegen de sloop van de huizen aan de Nieuwmarkt (Amsterdam), dat vooral plaatsvond nadat de oorspronkelijke bewoners reeds vertrokken waren^[22] en de rellen rond de inhuldiging als koningin van Beatrix der Nederlanden op 30 april 1980 met de leus "Geen woning, geen kroning",^[23] droegen bij aan het anarchistische image van wat "de harde kern van de kraakbeweging" werd genoemd.

Men wijst op het geweld dat bij veel^[bron?] ontruimingen door de krakers en sympathisanten wordt gebruikt. Met name het geweld bij die ontruimingen heeft de in de jaren zeventig en jaren tachtig aanwezige maatschappelijke steun voor het kraken sterk verminderd.^[bron?]

• In 2007 ontstond er, na een periode van relatieve stilte, weer een scherp politiek maar ook publiek debat over kraken en krakers nadat eind 2007 krakers zelf levensgevaarlijke valstrikken zouden hebben geplaatst om agenten en brandweerlieden het binnendringen te verhinderen.^[24] De krakers weerleggen dit.^[25] Eind mei 2008 vernielden groepen krakers negen ruiten van het stadhuis en acht van de ambtswoning van Burgemeester Cohen van Amsterdam uit onvrede dat eerder die week enkele kraakpanden ontruimd werden^[26].

• Tegenstanders van het kraken wijzen er vaak op dat de huizen die gekraakt worden vaak monumentale panden zijn op centraal gelegen locaties^[bron?]. Weinig van de gekraakte panden liggen in buitenwijken waar veel kantoorpanden leeg staan of ver buiten de steden. Dit selectieve beleid bij het selecteren van een pand om te kraken is voor tegenstanders het bewijs dat krakers slechts op goede locaties willen zitten zonder bereid te zijn daar de financiële compensatie voor te betalen en dat krakers slechts handelen uit eigenbelang en dit verhullen door te spreken over maatschappelijke problemen.

• Krakers nemen soms geen genoegen met een rechterlijke uitspraak^[27][28], maar willen het meestal zèlf ook eens zijn met de toekomstige plannen met een pand alvorens het te willen ontruimen. Aangezien zij het met die plannen^[29] zelden^[bron?] eens zijn, is gedwongen ontruiming dan ook meestal noodzakelijk. Op 21 maart 2006 wierpen krakers in de Amsterdamse Bilderdijkstraat met puntige staven dwars door ME schilden heen en werden politieagenten overgoten met een brandbare vloeistof als spiritus^[30]. In maart 2007 trof de Amsterdamse politie achter een gebarricadeerde deur van een te ontruimen pand aan de Bilderdijkstraat een door de krakers gemaakt explosief aan dat het pand (inclusief de politieagenten) geheel had kunnen opblazen.^{[31] [32]} De krakers meldden echter dat het hier een jerrycan met motorolie betrof die er al stond toen het pand in bezit werd genomen.^[33]. Op 30 oktober 2007 trof de Amsterdamse politie naar eigen zeggen een aantal "vallen" in enkele van zes ontruimde panden aan de Kerkstraat aan, waaronder er één, aldus de politie, bestond uit een constructie die het hele dak zou hebben laten instorten wanneer deze zou worden verwijderd.^[34] De krakers zelf spraken dit tegen. De Amsterdamse politiecommandant Leen Schaap constateerde een toenemende verharding in de kraakbeweging.^[32]

Op 27 februari 2008 vuurden krakers aan de Amsterdamse Spuistraat met katapulten metalen moeren van 2 cm op de mobiele eenheid af^[35]. De krakers hadden eerder op de avond twee anti-kraakwachters met hockeysticks, honkbalknuppels en traangas verjaagd. Een van hen moest zich medisch laten behandelen.

• Krakers worden vaak beschuldigd van het vernielen van woningen, het toebrengen van zogenaamde kraakschade. Dit doordat krakers meestal de woningen slecht of niet onderhouden^[bron?] en onconventionele middelen aangrijpen om gebruik te kunnen maken van de afgesloten gas, water en elektra^[bron?]. Soms wordt er illegaal electriciteit afgetapt.^[36] Hierdoor verloederen de gekraakte woningen en daalt de waarde ervan, hetgeen extra kosten oplevert voor de eigenaar die hiervan de dupe is.

• Verschillende voormalige gekraakte monumentale panden blijken in een aantal gevallen van binnen door de krakers volledig te zijn vernield^[bron?], onder andere door het barricaderen, maar vaak ook als een wraakactie op de (komende) ontruiming. In Nijmegen werd in de jaren negentig een pand (Arksteestraat no.2) - naast ernstige overige vernielingen - voor langere tijd onbruikbaar gemaakt door vanaf de bovenste verdieping grote hoeveelheden afgewerkte motorolie door de vloeren en plafonds te laten lopen. De ontruiming werd gevorderd aangezien een jong paar er een restaurant in wilde vestigen^[bron?].

• Kraken als idealisme wordt als steeds minder aannemelijk gezien, vooral omdat de ernstige naoorlogse woningnood inmiddels zo goed als opgelost is.[1] Veel flats in buitenwijken staan leeg, maar worden niet bewoond omdat kwaliteit van wonen meer aandacht heeft gekregen.

• Kraken wordt door critici ook als een vorm van eigenrichting gezien: als de eigenaar van een pand (om onbekende redenen) dat pand naar de termijn zoals beschreven in artikel 429sexies in het Nederlandse wetboek van strafrecht van 12 maanden te lang leeg heeft staan, kunnen krakers het eigendom in gebruik nemen.

• Ook is er kritiek betreft het politieke karakter van de kraakbeweging. Krakers worden ervan verdacht met hun acties een anarchistische omslag van het staatsbestel te willen bewerkstelligen^[bron?], het recht van eigendom te verwerpen^[bron?] en een verandering van de stijl van leven en het economische systeem na te streven^[bron?], waarbij de woningproblematiek slechts als middel zou worden gehanteerd. Een deel van de krakers verwerpt dan ook het gezag van wet en overheid. ("Uw rechtsstaat is de onze niet").

Eigenaars van gekraakte panden wijzen erop dat uitzetting moeilijk, tijdrovend en kostbaar is, doordat krakers wettelijke bescherming genieten. De eigenaar krijgt in die periode geen (huur)inkomsten meer uit zijn bezit (hoewel ze deze ook niet kregen in de tijd dat het pand buiten gebruik was), maar dient alsnog vaste lasten zoals hypotheekbetalingen en diverse onroerendgoedbelastingen te betalen. Ook het voor eigen gebruik in bezit nemen van een gekraakt pand is zonder rechterlijke uitspraak en ontruiming veelal onmogelijk. Verkoop van een gekraakt pand is, doordat het door krakers is bezet, uiterst moeilijk en de verkoper lijdt veelal een aanmerkelijk financieel verlies aangezien een gekraakt pand bij verkoop aanzienlijk minder opbrengt dan een leeg opleverbaar pand.^[bron?]

• Omdat krakers naast een uitkering of een studiebeurs vaak^[bron?] geen bron van inkomsten uit reguliere arbeid hebben en mensen met een laag inkomen in Nederland beroep kunnen doen op pro-deo rechtsbijstand, kunnen de kosten van een juridische procedure wanneer deze gewonnen wordt door de eigenaar van het pand, zelden verhaald worden op de krakers. Bovendien stelt niemand zich persoonlijk aansprakelijk voor de kraakactie^[bron?]. Krakers gebruiken meestal enkel een (al dan niet fictieve) voornaam ^[bron?]. In een aantal gevallen springen sympathiserende (linkse) politieke partijen en andere linkse organisaties financieel bij^[bron?].

Volgens onderzoek uit 1988 van de Leidse sociaal wetenschapper Wim van Noort lijkt het binnen de kraakbeweging zelf ook niet altijd pais en vree te zijn, wat hier en daar leidt tot gevaarlijke situaties. Onderlinge intimidatie en geweld bij ideologische meningsverschillen lijken regelmatig voor te komen.^{[37] [38]}.

[bewerken] Kraakpanden

Hieronder staat een opsomming van huidige en voormalige kraakpanden met een eigen artikel op Wikipedia.

[bewerken] Nederland

[bewerken] Huidige kraakpanden

• Maastricht: Landbouwbelang
• Rotterdam: Slaakhuys
• Utrecht: Vogelenburcht

[bewerken] Gelegaliseerde panden/complexen

• Amsterdam: OCCII, Vrankrijk
• Arnhem: Hotel Bosch
• Groningen: ORKZ, Vereniging Viaductstraat
• Katwijk: SCUM
• Nijmegen: De Grote Broek
• Ruigoord
• Utrecht: ACU

[bewerken] Ontruimde panden en terreinen

• Amsterdam: ASCII
• Den Haag: De Blauwe Aanslag
• Doornenburg: Fort Pannerden
• Groningen: Op Drift, Wolters-Noordhoff Complex
• Maastricht: De Gieter
• Utrecht: Duitse Huis, Vismarkt, Watertoren Amsterdamsestraatweg
• Wageningen: Huize "Vrijstaete"
• Zwolle: Golden-Wonder

[bewerken] Belgische kraakpanden

[bewerken] Huidige kraakpanden

• Knesselare: Idem Squat

[bewerken] Ontruimde panden

• Hasselt: De Zeven Dwergen
• Herent: Anarcom
• Leuven: Skwattus Dei

[bewerken] Zie ook

• Antikraak
• Kraakbeweging

[bewerken] Externe links

• Grote steden tegen kraakverbod op Wikinews
• Internationale site over kraken