Tiel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Tiel

Gemeente in Nederland

Situering

Hoofdplaats

Tiel

Provincie

Gelderland

Coördinaten

51°53' NB 5°26' OL

Algemeen

Oppervlakte

34,84 km²

- land

32,28 km²

- water

2,56 km²

Inwoners (31 mei 2009)

41.081^? (1273/km²)

Belangrijke verkeersaders

A15 N834 N835

Politiek

Burgemeester (lijst)

Steven de Vreeze (PvdA)

Economie

Gemiddeld inkomen (2006)

€ 12.300 per inw.

Gem. WOZ-waarde (2008)

€ 217.000

WW-uitkeringen (2007)

20 per 1000 inw.

Autobezit (2007)

437 per 1000 inw.

Overig

Postcode(s)

4000-4007, 4013-4014, 4017, 4062

Netnummer(s)

0344

CBS-code

0281

CBS-wijkindeling

zie wijken en buurten

Website

www.tiel.nl

Foto's

Nederland

Tiel ( uitspraak (info·uitleg)) is een stad (Hanzestad) en gemeente in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeente telt 41.081 inwoners (31 mei 2009, bron: Gemeente Tiel) en heeft een oppervlakte van 34,81 km² (waarvan 2,17 km² water). De Tielse bevolking telt ruim 5500 allochtonen.

Tiel ligt aan de A15 en kan bereikt worden via de N834 en N835. De stad ligt ingeklemd tussen de rivieren de Waal (in het zuiden) en de Linge en het Amsterdam-Rijnkanaal (oosten). Tiel fungeert als eindpunt van de spoorlijnen Tiel - Utrecht (beheerd door de Nederlandse Spoorwegen) en Tiel - Arnhem (sinds 2005 in het beheer van Syntus). Vanaf 2007 heeft de wijk Passewaaij een station op de lijn Tiel - Utrecht. Tiel heeft een overnachtingshaven voor de binnenvaart.

Inhoud

1 Geschiedenis
- 1.1 20e eeuw
2 Politiek
3 Bestuurlijke indeling
4 Rijksmonumenten
5 Evenementen
6 Bekende inwoners
- 6.1 Geboren
- 6.2 Woonachtig
7 Religie
8 Tielse media
9 Trivium
10 Aangrenzende gemeenten
11 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Geschiedenis

De teloorgang rond 850 van de circa 10 kilometer verderop gelegen internationale handelsplaats Dorestad, zorgde er voor dat een deel van de handel verschoof naar Tiel. In 896 ontving Tiel van de Frankische koning Zwentibold het tolrecht. Door archeologisch onderzoek in de binnenstad werd bevestigd wat uit schriftelijke bronnen reeds bekend was: de stad was in de 10e en 11e eeuw een handelsnederzetting van internationale betekenis, die nauwe banden onderhield met de veel rijkere en machtigere handelsstad Keulen. Tiel onderhield in die tijd nauwe handelsbetrekkingen met Engeland.

Volgens de Benedictijnse kroniekschrijver Alpertus van Metz werd Tiel geplunderd door Vikingen. Hij schreef dat zeerovers zonder enige tegenstand te ontmoeten in 1006 de handelsnederzetting binnentrokken, de levensvoorraden snel wegsleepten, waarna de nederzetting werd platgebrand.^[1] Archeologisch bewijs voor de plunderingen ontbreekt.^[2]

Het waren kooplieden van Tiel die zich omstreeks 1015 bij de Duitse keizer beklaagden over de illegale tol die door graaf Dirk III van Holland in de buurt van Vlaardingen werd opgericht. Dit zou leiden tot de (voor de keizer) slecht afgelopen strafexpeditie tegen de Hollandse graaf.

Het is niet bekend of Tiel het muntrecht heeft verkregen, wel werden er munten geslagen.^[3] In de 13e eeuw verkreeg Tiel stadsrechten van de bisschop van Utrecht en trad het toe tot de Hanze, een Duits verbond van handelssteden, dat vooral van grote betekenis was voor de Oostzeehandel.

In 1136] en 1334 vonden in Tiel grote stadsbranden plaats.

De stad was menigmaal de inzet van machtsstrijd tussen de graven van Gelre en de hertogen van Brabant. In 1339 werd de stad definitief Gelders, toen hertog Jan II van Brabant Tiel aan het hertogdom Gelre overdroeg. In de late middeleeuwen en de zestiende en zeventiende eeuw breidde de ommuurde stad zich verder uit met een voorstad en nieuwe vestingwerken.

In het oude stadscentrum herinneren vele monumenten aan dat rijke verleden, zoals de Sint Maartenskerk, de Waterpoort met Groote Sociëteit, het Joods monument, het Monument voor de gevallen krijger, het Kantongerecht, de voormalige sociëteit Bellevue, het uit 1525 daterende Ambtmanshuis dat samen met de door J.D. Zocher ontworpen Ambtmanstuin deel uitmaakt van het stadhuiscomplex, en het eveneens uit de 16e eeuw stammende Gotische huis aan de Weerstraat.

[bewerken] 20e eeuw

De Waterpoort, een restant van de vestingwerken

In WO II werd Tiel zwaar getroffen tijdens gevechten tussen de Duitse bezetters die in de stad gelegerd waren en de geallieerden die gelegen waren aan de overzijde van de Waal. Onder meer de de Sint Maartenskerk en de Waterpoort werden door de beschietingen ernstig beschadigd. In de jaren na de oorlog is de binnenstad weer hersteld maar nog steeds zijn er sporen te vinden van de bombardementen. In 1949 werd het vijftigduizendste nieuw gebouwde huis na de oorlog opgeleverd en geopend door de minister van volkshuisvesting. De Waterpoort werd in 1979 herbouwd. In juni 2006 is men begonnen met het uitbaggeren en reinigen van de stadsgrachten, waarin nog munitie lag uit de oorlog. Het baggeren is uitgevoerd met behulp van de zogeheten Bombox, een mobiele veiligheidsconstructie die speciaal voor dit project is gebouwd. In totaal zijn er tot eind november 2007 vijfhonderd grote en kleine explosieven boven water gehaald.

De gemeente werd in de twintigste eeuw verschillende keren uitgebreid, met de dorpen Drumpt, Kapel-Avezaath en Wadenoijen, die werden overgedragen door de voormalige gemeente Wadenoijen. Daarnaast werden de buurtschap Latenstein in 1956 en het gehucht Medel in 2002 door de gemeente Echteld aan Tiel overgedragen. In de jaren negentig van de vorige eeuw is op de plaats van de buurtschap Passewaaij, tussen Wadenoijen en Tiel, begonnen met de aanleg van de grootscheepse Vinex-nieuwbouwwijk Passewaaij.

De mascotte van de stad is Flipje, het fruitbaasje (de stripfiguur van de voormalige lokale jamfabriek De Betuwe). Van Flipje staat een standbeeld in de stad.

Sinds 1965 is in Tiel het Bureau Krediet Registratie, kortweg BKR, gevestigd.

[bewerken] Politiek

Op 7 maart 2006 zijn er voor het laatst verkiezingen gehouden voor de gemeenteraad. De gemeenteraad telt 27 zetels en bestaat uit:

PvdA (10)
CDA (5)
ProTiel (5)
VVD (4)
GroenLinks (2)
D66 (1)

Daarnaast kent de gemeente twee partijen die niet in de raad vertegenwoordigd zijn:

Sinds 2003 staat Steven de Vreeze (PvdA), voormalig burgemeester van Enkhuizen, aan het hoofd van het College van B&W. Zijn voorganger was partijgenoot Ed van Tellingen. De vroegere burgemeester van Haarlem, Jaap Pop was in de jaren tachtig burgemeester van Tiel.

[bewerken] Bestuurlijke indeling

De gemeente Tiel is bestuurlijk ingedeeld in de volgende wijken en buurten:

Centrum

Binnenstad

Sterrebos

Stationsbuurt

Tiel-Oost

Tiel-West

Hertogenwijk

Burgemeesterswijk

Ridderweide

Tiel-Noord

Elzenpas

Westroijen

Rauwenhof

Drumpt

Passewaaij

Passewaaij-Noord

Passewaaij-Zuid

Bergakker

Kellen

Veluwe

Industrieterrein Kellen

Medel

[bewerken] Rijksmonumenten

Tiel telt tientallen rijksmonumenten.

[bewerken] Evenementen

Jaarlijks worden in het tweede weekend van september de landelijk bekende evenementen Appelpop en het Fruitcorso georganiseerd. Met een bezoekersaantal van ver over de 300.000 is dit, op de Nijmeegse vierdaagse na, het grootste evenement van Gelderland.
Tot 1995 vond in Tiel het na-Tourcriterium Profronde van Tiel plaats. Bekende deelnemers in de loop der decennia waren onder andere Greg LeMond, Bernard Hinault, Steven Rooks en Joop Zoetemelk. De wielerronde kon jaarlijks rekenen op een goed deelnemersveld en stond in het peloton zeer goed aangeschreven.
Op 28 juni 2008 heeft Tiel Roze zaterdag georganiseerd. De Roze zaterdag is bedoeld om de integratie van homo’s en lesbiennes te bevorderen. Het evenement, dat in 2009 in Den Haag gehouden wordt, trok een kleine 40.000 bezoekers.

[bewerken] Bekende inwoners

[bewerken] Geboren

Joan Derk van der Capellen tot den Pol (1741-1784), politicus en patriot
David Hendrik Chassé (1765-1849), officier
Dirk Jan Derksen (1972), voetballer
Herman Jacob Dijckmeester (1771-1850), politicus (Tweede Kamervoorzitter 1835-1836)
Mary Dresselhuys (1907-2004), actrice
Annie Foore (1847-1890), schrijfster
Jochem van Gelder (1963), televisiepresentator
Frank Govers (1932-1997), modeontwerper
Ien van den Heuvel (1927), politicus
Barry Maguire (1989), voetballer
Hannes Meinkema (1943), schrijfster
Erik Pieters (1988), voetballer
Wim Plekkenpol (1948), sportjournalist
Patrick Stoof (1967), acteur, toneelregisseur en theaterdocent
Bobbie Traksel (1981), wielrenner
Meinard Tydeman (1854-1916), liberaal politicus

[bewerken] Woonachtig

Menno ter Braak (1902-1940), schrijver, essayist en literatuurcriticus
Hanny (1956), zangeres (Hennie Lonis)
Fedja van Huêt (1973), acteur
Gijs Scholten van Aschat (1959), acteur
Simon Tahamata (1956), voetballer
Frans Duijts, zanger

[bewerken] Religie

Tiel kent een grote verscheidenheid aan christelijke gezindtes, hoewel een groot deel van de bevolking onkerkelijk is. De stad kent een rooms-katholieke parochie. Daarnaast bestaan er in Tiel protestantse gemeentes die zijn aangesloten bij de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland, de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt en een Evangelisch-Lutherse gemeenschap. De islamitische gemeenschap kan zijn geloof belijden in diverse moskeeën.

[bewerken] Tielse media

Nog voor 1900 had Tiel zijn eerste krant: De Tielsche Courant, uitgebracht door de gebroeders Campagne. Onder het juk van de bezetter moest de krant stoppen en kwam er een nieuwe krant: De Teisterbander, die Duits-gezind was. Na de oorlog kwam de Tielse Courant weer terug. Naast de "De Tielsche Courant" heeft tot in de jaren tachtig de Nieuwe Tielsche Courant bestaan. Deze krant verscheen op dinsdag, donderdag en zaterdag en werd door firma van Loon uitgegeven. Nadat de uitgave van de Nieuwe Tielsche Courant gestaakt is, zijn de abonnees overgedragen aan De Nieuwe krant, een kopblad van De Gelderlander. De Tielse Courant is in de jaren '90 verdwenen en werd omgedoopt in Dagblad Rivierenland. Deze krant werd vervolgens weer opgeslokt door De Gelderlander. Het nieuws uit Tiel en omgeving is opgenomen in de editie Rivierenland.
De lokale TV-zender StadsTV Tiel zendt uit via de kabel.