Frans
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
 |
Portaal Frans |
Het Frans (Français) behoort tot de Romaanse talen, omdat het uit het Latijn is voortgekomen. Het Frans wijkt echter op een groot aantal punten van de andere Romaanse talen af. Ten eerste kent het Frans een verregaande afslijting van morfologische uitgangen. Ten tweede heeft het Frans een groot aantal brekingen en klankverschuivingen, die al in het Oudfrans optraden en in het Middelfrans nog verder zijn geëvolueerd. Ten derde heeft het een licht Keltisch substraat (terug te vinden in een woord als quatre-vingts, "tachtig", letterlijk "vier-twintigen"; in de Keltische talen telt men in twintigtallen) en een vrij ingrijpend Germaans, vooral Frankisch, superstraat, dat zich onder meer uit in de dubbele ontkenningen ne ... pas, ne ... rien, ne ... personne, ne ... jamais enz.
Inhoud |
[bewerken] Plaatsbepaling en indeling
Het moderne Frans is de gecultiveerde versie van het Franceis/François, de streektaal van de Île-de-France. Dit behoort tot de Oïl-groep van de Gallo-Romaanse talen. Hoewel het Standaardfrans de streektalen van Frankrijk grotendeels verdrongen heeft, onderscheidt men nog altijd een aantal meer of minder verwante zusjes van het Frans. Het overzicht laat zich als volgt samenstellen:
- Gallo-Romaanse talen
- Oïl-talen:
- Bourgondisch
- Champenois
- Franc-comtois
- Franceis/François met het Frans ("français") als standaardvorm
- Gallo
- Lotharings
- Normandisch
- Picardisch
- Poitevin
- Saintongais
- Waals
- Oc-talen
- Auvergnat
- Gascons
- Languedocien (in enge zin)
- Limousijns
- Provençaals
- Vivaro-alpin
- Francoprovençaals (overgangstaal tussen oïl- en oc-varianten)
- Oïl-talen:
In Frankrijk worden de meeste van deze talen nog steeds als dialecten, dat wil zeggen als minderwaardig beschouwd. Bovendien kijkt men erop neer en wordt het gebruik ervan ontmoedigd. In de laatste jaren is de houding tegenover deze talen evenwel duidelijk versoepeld.
[bewerken] Verbreiding
Het Frans wordt gesproken door ongeveer 72 miljoen mensen als hun moedertaal. Zij komt daarmee op de 15e plaats in de wereld (volgens de OESO gegevens)[bron?]. Het wordt gesproken door 53 miljoen mensen in Frankrijk, 7,5 miljoen mensen in Canada (voornamelijk in Québec), 4 miljoen in België (voornamelijk in Wallonië en Brussel) en 1,3 miljoen in Zwitserland. Het Cajun-Frans in Louisiana gaat snel achteruit; het werd in 2000 door minder dan 200.000 mensen gesproken.
Als taal van de bestuurlijke en culturele elites in Rusland, Spanje, Engeland, Duitsland en elders is het gaandeweg sinds de opkomst van het nationalisme in Europa door de landelijke voertalen verdrongen, maar niettemin wordt het, in de nasleep van het Franse kolonialisme buiten Frankrijk nog door zeker 50 miljoen mensen als tweede taal gebruikt. Met name in Afrika en wat minder in Zuidoost-Azië speelt het Frans een grote rol als cultuurtaal, hetzij omdat het Frans geldt als 'neutrale factor', die nodig is te midden van een verscheidenheid aan rivaliserende inheemse talen, hetzij dat de inheemse talen nog geen schriftelijke erfenis hadden en daarom te zwak stonden om als volwaardig medium voor cultuur en bestuur te kunnen fungeren. Het Frans speelt daarmee dezelfde rol als het Latijn tijdens en na de Romeinse kolonisatie van Gallië. In veel Afrikaanse landen is het Frans de enige officiële taal.
Het Frans wordt in vijfenveertig landen en gebieden gesproken. In minimaal zes van die gebieden (Frankrijk, Frans-Polynesië, Monaco, Nieuw-Caledonië, Québec en Saint-Pierre en Miquelon) is dit zelfs de meest gesproken taal. Daarnaast is het Frans een belangrijke immigrantentaal in elf andere landen.
Het Frans is nog steeds, ondanks de opkomst van het Engels, een belangrijke taal in het diplomatieke verkeer. Het is een van de officiële talen van de Verenigde Naties. Tot in de eerste helft van de 20e eeuw was het Frans de belangrijkste internationale taal; dit vindt men onder andere terug in het gebruik van Franse termen in de posterijen.
[bewerken] Geschiedenis
De oudste Franstalige geschriften dateren uit de 9e eeuw. Het oudste document in het Frans is de Eed van Straatsburg, die blijkbaar door het gewone volk begrepen moest worden. Vanaf de 12e eeuw kan van een literaire cultuur gesproken worden; de Gouden Eeuw van het Frans was de 17e eeuw, vooral door de literaire werken van Corneille, Racine en Molière. In de 18e eeuw maakte het Latijn in wetenschappelijke publicaties steeds meer plaats voor het Frans, wat de helderheid en precisie van de taal zelf ten goede kwam. Men deelt de historische ontwikkelingsfasen van het het Frans als volgt in:
- Oudfrans (ongeveer tot de 13e eeuw);
- Middelfrans (tot de 16e eeuw)
- Nieuwfrans.
De moderne Franse spelling stamt, net als de Engelse, grotendeels uit het einde van de Middeleeuwen; omdat de uitspraak sindsdien is veranderd, is de schrijfwijze tegenwoordig verre van fonetisch. Ze vertelt ons dan ook meer over de situatie in de Middeleeuwen, toen alle eindletters nog werden uitgesproken (filles klonk dus zoals het geschreven werd), de ai en de oi nog wijde tweeklanken waren en de ou meer als oow klonk (evenals de Middelnederlandse oe in boec!).
De meeste Franse teksten tot aan de 14e eeuw zijn gesteld in de zuidelijke dialecten, het Occitaans dus.
In het Edict van Villers-Cotterêts, dat in 1539 is opgesteld, werd het Frans als verplichte taal voor het bestuur ingesteld. Dit werkte in het voordeel van de Langue d'Oïl, de noordelijke variant van het Frans, want het noordelijke Parijs was toen allang het nationale bestuurscentrum.
[bewerken] Vervoegingen
Het Frans kent, zoals alle Romaanse talen, meer werkwoordstijden, niet alleen in de grammaticale regels, maar ook in de praktijk dan het Nederlands, terwijl hulpwerkwoorden minder gebruikt worden. De passé simple is geheel onbekend in het Nederlands, de subjonctif (aanvoegende wijs) wordt in de praktijk in het Nederlands nauwelijks gebruikt. Er zijn dus veel meer persoonsvormen, waarvan de onregelmatige verbuigingen een zekere beruchtheid hebben bij het onderwijs in het Frans als vreemde taal. Ook het bestaan van vier verschillende families regelmatige werkwoorden (eindigend op -er, -ir, oir en -re) is een extra complicatie ten opzichte van bijv. Nederlands, Engels en Duits. Dat er Franse websites voor werkwoordsvervoegingen zijn, wijst erop dat de Fransen er zelf ook moeite mee hebben. Hieronder staan de vervoegingen van de belangrijke onregelmatige werkwoorden être (zijn) en avoir (hebben) voor vier tijden.
| Infinitief | 1e persoon | 2e persoon | 3e persoon | 1e persoon | 2e persoon | 3e persoon |
|---|---|---|---|---|---|---|
| tegenwoordige tijd (présent) | ||||||
| être | je suis | tu es | il/elle/on est | nous sommes | vous êtes | ils/elles sont |
| avoir | j'ai | tu as | il/elle/on a | nous avons | vous avez | ils/elles ont |
| verleden tijd (imparfait) | ||||||
| être | j'étais | tu étais | il/elle/on était | nous étions | vous étiez | ils/elles étaient |
| avoir | j'avais | tu avais | il/elle/on avait | nous avions | vous aviez | ils/elles avaient |
| toekomende tijd (futur simple) | ||||||
| être | je serai | tu seras | il/elle/on sera | nous serons | vous serez | ils/elles seront |
| avoir | j'aurai | tu auras | il/elle/on aura | nous aurons | vous aurez | ils/elles auront |
| voltooid tegenwoordige tijd (passé composé) | ||||||
| être | j'ai été | tu as été | il/elle/on a été | nous avons été | vous avez été | ils/elles ont été |
| avoir | j'ai eu | tu as eu | il/elle/on a eu | nous avons eu | vous avez eu | ils/elles ont eu |
[bewerken] Woordvolgorde
- Onderwerp
- Ontkenning (ne ... pas)
- Wederkerend voornaamwoord
- Meewerkend voorwerp: me, te, nous, vous
- Lijdend voorwerp
- Meewerkend voorwerp: lui, leur
- y en/of en
- Infinitief
- Ontkenning (... pas, rien, personne, jamais etc.)
- Voltooid deelwoord
[bewerken] Klemtoon
De klemtoon ligt altijd op de laatste lettergreep, behalve als daarin een sjwa voorkomt, dan ligt hij op de voorlaatste.
[bewerken] Scholen
Op de middelbare school in Nederland is Frans een verplicht vak voor de eerste twee leerjaren van het VMBO (theoretische leerweg) en de eerste drie leerjaren van het HAVO en het VWO.
In Vlaanderen is Frans op de lagere school altijd een verplicht vak in het vijfde en zesde leerjaar. Het staat de scholen vrij om al eerder met (initiatie) Frans te beginnen. Voor scholen in taalgrensgemeenten, faciliteitengemeenten en Vlaamse scholen in het Brussels gewest start de studie van het Frans minstens vanaf het derde leerjaar. In het secundair onderwijs is het een verplicht vak, behalve in sommige richtingen van het beroepssecundair onderwijs.
[bewerken] Zie ook
- Alliance Française
- Cajun-Frans
- Frans in Nederland
- Frans met haar op
- Lijst van Franse spreekwoorden
- Lijst van Franse woorden en uitdrukkingen in de Nederlandse taal
- Lijst van landen waar Frans een officiële taal is
[bewerken] Externe links
- (en) Frans voor reizigers - Uitspraak, woorden en zinnen, en links gerelateerd aan de Franse taal
- Kennis van het Frans in België, Nederland en de rest van de Europese Unie
- Académie française onder meer woordenboek (8e druk geheel, 9e druk nog incompleet)
 |
Wikibooks heeft een studieboek over dit onderwerp: Cursus Frans (in opbouw). |
 |
Zoek Frans op in het WikiWoordenboek. |
 |
Zie de Franse uitgave van Wikipedia. |
| Indo-Europese talen > Kentum-talen > Italische en Romaanse talen > | ||||
|---|---|---|---|---|
|
 |
Voor meer mediabestanden zie de categorie French language van Wikimedia Commons. |
