Grave (plaats)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Grave

Plaats in Nederland

Situering

Algemeen

Inwoners (jan. 2009)

8860

Detailkaart

Grave in 1865

Nederland

Grave ( uitspraak (info·uitleg), vroeger De Graaf genoemd) is een vestingstad in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Het is de hoofdplaats van de gemeente Grave en telt ruim 8800 inwoners.

[bewerken] Etymologie

De naam Grave komt van graven of gracht (graft) en wordt voor het eerst in 1214 vermeld. Een romantiserende verklaring betreft een Romeins legeraanvoerder Gravio, die hier een castellum gesticht zou hebben, maar dat verhaal is door vroegere geschiedkundigen uit de duim gezogen.

[bewerken] Geschiedenis

Grave in de 17e eeuw

Nadat bij een strafexpeditie na de moord op Floris de Zwarte (1131) de burcht van de heer van het Land van Cuijk te Cuijk verwoest was en Herman van Cuijk verbannen werd, keerde hij omstreeks 1138 terug en bouwde een nieuwe burcht in Grave. Het stadje is daaromheen ontstaan. In 1233 kreeg Grave stadsrechten van de hertog van Brabant. Al snel was Grave de grootste plaats van het Land van Cuijk, en het bleef de enige versterkte plaats. Onder Jan I van Cuijk beleefde de stad een bloeiperiode.

De heren van Cuijk verbonden zich afwisselend met de hertogen van Brabant en van Gelre, een belangrijke kwestie, omdat deze geregeld met elkaar in oorlog waren (1285, 1366-1388, 1479, 1480). In 1432 kwam het Land van Cuijk onder het Huis van Egmont, en Arnold van Egmont, Hertog van Gelre, werd heer. Vooral in deze tijd kwam Grave tot bloei. Het dorp Velp, gelegen in het Land van Ravenstein, kon profiteren van de nabijheid van de vestingstad; zo is een protest bekend van de Graafse herbergen tegen de oneerlijke concurrentie van de vijf Velpse herbergen, die niet gebonden waren aan de hen opgelegde hoge belasting op bier.

Cuijk werd het slachtoffer van vele belegeringen. Het had te lijden van de oorlogen tussen de hertogdommen Gelre en Brabant. Met de opname van Brabant en, in 1543, Gelre in het rijk van Karel V was de oorlogsdreiging bepaald niet voorbij, omdat de Tachtigjarige Oorlog spoedig begon.

In 1568 kwamen de Spaanse troepen in Grave, maar het viel in 1577 in Staatse handen. Vervolgens werd Grave opnieuw bezet door Spaanse troepen onder Parma (1586), daarna door de Staatse troepen onder Prins Maurits (zie: Beleg van Grave (1602)). Grave was sinds 1648, evenals het gehele Land van Cuijk, deel van Staats-Brabant.

In 1672 werd Grave zonder veel verzet ingenomen door de Fransen onder leiding van Noël Bouton markies van Chamilly, maar de terugverovering in 1674 door de Staatsen (onder leiding van Carl von Rabenhaupt) ging gepaard met een belegering waarbij het kasteel verwoest werd en ook verder veel schade werd aangericht. Na dit beleg besloot men, onder leiding van Menno van Coehoorn, de vestingwerken te moderniseren. Het kasteel werd gesloopt en nieuwe verdedigingsinrichtingen kwamen tot stand. Als garnizoensstad had men soms met vijf maal zoveel militairen te maken als er inwoners waren.

In 1794 werd Grave opnieuw ingenomen door de Fransen en in 1814 werd het stadje belegerd, nu om de Fransen te verdrijven. Daarna waren er geen belegeringen meer en in 1876 werden de vestingen geslecht. In 1892 vertrok ook het garnizoen. In 1938 kwam er echter weer een kazerne, de Generaal de Bonskazerne, die in 1997 weer werd opgeheven.

In de 20e eeuw breidde Grave zich buiten de muren uit.

De strategische ligging van Grave, aan de Maas en de rijksweg van 's-Hertogenbosch naar Nijmegen, was een economisch voordeel. Toen eind 18e eeuw de onderdrukking van het katholieke geloof ophield, ontstonden er opnieuw belangrijke kloosters, vooral in en rond Velp.

Omstreeks 1850 was er ook reeds sprake van handel en het fabriekswezen. Dit bestond uit textielnijverheid (bedrukt katoen, en kant), vier bierbrouwerijen en een "distilleerderij", waar jenever werd gestookt. Er waren toen ook meerdere goud- en zilversmeden actief in Grave.

Wel had de economie veel te lijden van de overstromingen ten gevolge van de Beerse Overlaat. De aanleg van de John S. Thompson Brug in 1929 bracht verbetering.

Inmiddels kwamen er ook tal van zorginstellingen naar Grave, waarvan het Blindeninstituut wel het meest bekende is. Ook het toerisme vormt een bron van bestaan.

De Tweede Wereldoorlog richtte in Grave geen noemenswaardige materiële schade aan. Op 17 september 1944 werd het stadje bevrijd.

[bewerken] Wijkindeling

Locatie van Grave binnen de gelijknamige gemeente (2009)

Wijknaam CBS	Inwonertal (2009)
Binnenstad-Grave	1410
Mars	800
Bikkelkamp	990
Esterveld	3200
Zittert	1470
De Stoof	990
Industrieterrein Wisseveld	-

[bewerken] Bezienswaardigheden

Grave is een bezienswaardig vestingstadje aan de Maas met tal van historische woonhuizen , enkele kerken, overblijfselen van de militaire activiteiten, de Maaskade enzovoort. Op het einde van de 13e eeuw gesticht door de Heer van het Land van Cuijk, die er reeds een kasteel had, heeft het stadje een ronde plattegrond en een regelmatig stratenplan. Hoewel de vestingwerken in 1876 gesloopt werden, is de vorm ervan nog eniszins af te lezen aan de loop van een aantal singels, die een deel vormen van de Graafse Raam.

De Sint-Elisabethkerk is een grote laatgotische kruisbasiliek.
De Protestantse kerk is een 15e eeuws kerkgebouw dat vroeger kapel van het Franciscanessenklooster was.
De Hampoort, overblijfsel van de vestingwerken, uit 1681.
Het Arsenaal, overblijfsel van de vestingwerken, uit de 17e eeuw.
Replica van een strafpaard, voor de Sint-Elisabethkerk.
De Kanonnen aan de Maaskade zijn van Franse makelij en stammen uit de tijd van de Franse bezetting (1794-1814). Het kanon "l'Intriguant" stamt uit 1778 en "Le Partisan" uit 1787. Beide kanonnen zijn gemaakt door J. Berenger uit Douai. Het zijn de laatst overgeblevene van in totaal 23 kanonnen. De overige zijn omgesmolten tijdens de Eerste Wereldoorlog. De kanonnen werden tot 1930 ter waarschuwing afgeschoten wanneer de Beerse Overlaat in werking trad.
Kazematten van de Peel-Raamstelling
De John S. Thompson Brug is de verbinding over de Maas naar Gelderland. De brug heeft een rol gespeeld bij Operatie Market Garden. Onder de brug ligt een sluis- en stuwcomplex.
Gemaal Van Sasse, in de monding van de Graafse Raam, uit 1929, en het eerste elektrische gemaal in de regio.
Oude stadhuis, aan de Markt, uit 1615, gerestaureerd naar de situatie van 1730.
Modern Stadhuis, door Erick van Egeraat, uit 2008
Sociëteitsgebouw "Tot Nut ende Vermaeck", aan de Klinkerstraat, uit 1876. De sociëteit werd in 1788 opgericht.
Woonhuizen. Brugstraat 2, en Hamstraat 19, 23, 25 en 26 zijn Dordtse gevels, zij het dat de trapgevels zijn vervangen door rechte gevellijsten. Hamstraat 24 en 25, Maasstraat 7, Rogstraat 1, 11-15, 37, 6 en 18; en Sint-Jorisstraat 21 zijn Gelderse gevels.
Grafmonument voor Joachim le Sage ten Broek
Natuurstenen Pomp op de Markt, uit 1798, in Lodewijk XVI-stijl. Hierbij drie zogenaamde visstenen, waarop in vroeger jaren de vis werd schoongemaakt.

[bewerken] Musea

Het Graafs Museum bevindt zich in de Hampoort.

[bewerken] Rijksmonumenten

Lijst van rijksmonumenten in Grave

[bewerken] Blindeninstituut

Het Blindeninstituut voor jongens is in 1859 opgericht onder de naam Henricus, en in 1882 werd een blindeninstituut voor meisjes opgericht onder de naam De Wijnberg. Vanaf de jaren '50 van de 20e eeuw werden beide instellingen gemengd. Zij fuseerden in 1982 tot Theofaan. Dit was een frater die van 1945-1962 de leiding had over Henricus. Vanaf 1979 ging men echter ook aan ambulante onderwijsbegeleiding doen, waardoor het aantal internaatskinderen afnam. Men ging zich toen meer en meer richten op mensen die, naast blindheid, nog andere handicaps hadden. Via nog enkele aantal fusies ontstond uiteindelijk Sensis in 2001.

[bewerken] Bekende inwoners

Karel van Egmond (1467-1538), hertog van Gelre, geboren in Grave
Lubbert Turck (1551-1586), militair gouverneur
Joannes van Velde tot Melroy en Sart-Bomal (1743-1824), bisschop van Roermond, van 1802-1824 woonachtig te Grave en aldaar begraven
Gijsbert Lovendaal (1847-1939), onderwijzer en kinderdichter
Jan Hondong (1893-1968), luchtvaartpionier
Peter van Uhm (1955), generaal en Commandant der Strijdkrachten woonachtig in Grave