Legio X Gemina

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Het Romeinse leger
..Romeins leger Het Romeinse leger Romeinse leger/Koninkrijk Romeins leger/Republiek Romeinse leger/Keizerrijk Legeronderdelen Legioen Cohort Manipel Centurie Contubernium Auxilia Equites Triarii Principes Hastati Velites Katafrakt Vexillatio Praetoriaanse garde Militaire termen SPQR Phalerae Aquila Signum legionum Donativum Acies triplex Decimatie Winterkamp Zomerkamp
..Legioenen Legio I Germanica Legio I Adiutrix Legio I Italica Legio I Macriana Liberatrix Legio I Minervia Legio I Parthica Legio II Augusta Legio II Adiutrix Legio II Italica Legio II Parthica Legio II Traiana Fortis Legio III Gallica Legio III Augusta Legio III Cyrenaica Legio III Italica Legio III Parthica Legio IIII Macedonica Legio IV Scythica Legio IV Flavia Felix Legio IV Parthica Legio V Alaudae Legio V Macedonica Legio VI Ferrata Legio VI Victrix Legio VII Claudia Legio VII Gemina Legio VIII Augusta Legio IX Hispana Legio X Gemina Legio X Fretensis Legio XI Claudia Legio XII Fulminata Legio XIII Gemina Legio XIIII Gemina Legio XV Primigenia Legio XV Apollinaris Legio XVI Gallica Legio XVI Flavia Firma Legio XVII Legio XVIII Legio XIX Legio XX Valeria Victrix Legio XXI Rapax Legio XXII Deiotariana Legio XXII Primigenia Legio XXX Ulpia Victrix
..Marine Classis Misenensis Classis Ravennatis Classis Syriaca Classis Alexandrina Classis Mauretania Classis Germanica Classis Britannica Classis Pannonica Classis Moesica Classis Pontica
..Militaire rangen Tribunus Legatus Augusti pro praetore Legatus pro praetore Legatus legionis Praefectus Primus pilus Centurio Optio Decurio Aquilifer Tesserarius Cornicen Signifer Imaginifer Romeins legionair
..Wapens Handwapens Gladius (kort steekzwaard) pugio (dolk) Spatha (langer zwaard) Semi-spatha (klein zwaard) Hasta (lans) Pilum (werpspeer) Slinger Zware wapens Stormram Ballista Katapult Lepelblijde Overige Lorica musculata (kuras) Lorica squamata (schubbenpantser) Lorica hamata (maliënkolder) Lorica segmentata (kuras van stroken metaal) Lorica plumata (maliënkolder met een soort veren) Cassis (helm) Scutum (schild)

Legio X Gemina Pia Fidelis (Het tiende tweeling legioen) is een van de legioenen die door Julius Caesar werd gebruikt voor de invasie van Gallië en heeft tot in de 5e eeuw zijn sporen nagelaten. In Nederland is het legioen voornamelijk bekend vanwege het verblijf in Ulpia Noviomagus Batavorum. Het is waarschijnlijk hetzelfde legioen als Legio X Equestris ("Bereden").

Inhoud 1 Het Tiende Equestris en Julius Caesar 2 Augustus 3 Ulpia Noviomagus Batavorum 4 Pia Fidelis Domitiana 5 Tweede eeuw 6 Derde eeuw 7 Vierde eeuw 8 2000 jaar later 9 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Het Tiende Equestris en Julius Caesar

Het tiende legioen werd waarschijnlijk in 61 v.Chr. in Hispania opgericht door Julius Caesar en wordt voor het eerst vermeld toen het in 58 v.Chr. het enige legioen was waarop Caesar een beroep kon doen toen Gallia Narbonensis door de Helvetiërs wordt bedreigd. Omdat Caesar de Gallische ruiterij niet vertrouwde, rustte hij het legioen met paarden uit en kreeg het de bijnaam Equestris, wat een van de legionairs ertoe bewoog op te merken dat Caesar meer gaf dan hij beloofde: hij was als voetsoldaat aangenomen en was nu ridder (eques) geworden ^[1].

Het leger speelde vervolgens een grote rol in de Gallische Oorlogen en nam onder andere deel aan de strijd tegen de Nerviërs, de invasie van Britannia, de belegering van Gergovia en de strijd met Ariovistus. Het bleef trouw aan Julius Caesar in de burgeroorlog tegen Pompeius en vocht in de veldslagen bij Pharsalus en Munda. In 45 werd het legioen ontbonden (Honesta Missio) en kregen de veteranen land bij Narbonne.

[bewerken] Augustus

In 42 werd het legioen weer opgericht en vocht onder Augustus (destijds nog Octavianus), Lepidus en Marcus Antonius in de Slag bij Philippi. Later volgde het Marcus Antonius in de campagne tegen de Parthen en werd het met hem verslagen in de slag bij Actium. Augustus huisvestte het legioen naderhand in Patras, waar het in opstand kwam en de naam Equestris als straf aan het legioen werd ontnomen. Het legioen werd versterkt met onderdelen van andere legioenen, kreeg de bijnaam Gemina en werd in Hispania Tarraconensis gestationeerd, waar Augustus een campagne tegen de Cantabriërs plande.

[bewerken] Ulpia Noviomagus Batavorum

Zie Ulpia Noviomagus Batavorum voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 69 trok het legioen uit Hispania naar Germania Inferior om na de Opstand van de Bataven de Bataven in de gaten te houden en oproerige sentimenten in die kiem te smoren. Het verbleef van 71 tot 103 bij Ulpia Noviomagus Batavorum in de vesting die Legio II Adiutrix had gebouwd. Het bestaande (houten) fort werd door een stenen exemplaar vervangen. De sporen van de aanwezigheid van het Tiende zijn tot in de wijde omgeving van Nijmegen teruggevonden en maken dit legioen het bekendste van Nederland.

[bewerken] Pia Fidelis Domitiana

Tijdens de opstand van Lucius Antonius Saturninus, legatus Augusti pro praetore van Germania Superior, vocht het Tiende aan de zijde van de princeps Domitianus. Hiervoor kreeg het, samen met I Minervia, VI Victrix, and XXII Primigenia de eretitel Pia Fidelis Domitiana, "het trouwe en toegewijde van Domitianus", hoewel men, na de damnatio memoriae, de naam van de gehate despoot schielijk liet vallen. Sindsdien heette het legioen Legio X Gemina Pia Fidelis.

[bewerken] Tweede eeuw

In 103 werd het legioen overgeplaatst naar Pannonia Superior, eerst in Aquincum, later in Vindobono, het latere Wenen. Vexillatio's van Legio X Gemina werden ingezet in de oorlog tegen Simon bar Kochba (132-135), andere detachementen namen deel aan de campagne tegen de Parthen van Lucius Verus in 162 en later die van Marcus Aurelius tegen de Quaden. Het Tiende ondersteunde de ambities van haar legatus Augusti pro praetore Septimius Severus in diens streven naar het Principaat en menig miles gregarius trok naar Rome om lid te worden van de Praetoriaanse Garde.

[bewerken] Derde eeuw

Gedurende de derde eeuw, het tijdperk van de soldatenkeizers vocht het legioen met verschillende keizers mee en verzamelde eretitel na eretitel Pia Fidelis , waarschijnlijk allemaal vergezeld van een stevige financiële beloning of kans op een (goedbetaalde) aanstelling bij de Praetoriaanse Garde. Onder de verleende eretitels vindt men: Pia Fidelis Antoniniana, Pia Fidelis Gordiana, Deciana, Floriana en Cariniana, die het in de regel echter niet lang overleefden (vgl. Pia Fidelis Domitiana). Voor de steun voor Gallienus tegen Postumus kreeg het de titel Pia VI Fidelis VI, zesmaal trouw, zesmaal toegewijd.

[bewerken] Vierde eeuw

In de tijd dat de Notitia Dignitatum verschijnt (begin vierde eeuw), stond het eerste detachement van Decima Gemina onder bevel van de magister militum per orientem, dus het Oost-Romeinse Rijk, terwijl het andere nog in Vindobona (Wenen) gestationeerd is onder commando van de Dux Pannoniae primae et Norici ripensis, dus ongeveer "de hertog van het tegenwoordige Kroatië, Slovenië en Hongarije tot de oevers van de Donau". Hierna lost het legioen op in de nevelen van de geschiedenis.

[bewerken] 2000 jaar later

Het Gemina Project is een Nederlandse (levende geschiedenis) vereniging die Romeinse soldaten en burgers uitbeeldt zoals deze geleefd zouden hebben in het laatste kwart van de eerste eeuw na Christus, toen het Legio X Gemina gelegerd was in de castra van Nijmegen. De eenheid die deze vereniging gekozen heeft is de centuria secunda pili prioris, de tweede compagnie van de voorste speerwerpers, van het legio decima Gemina, het tiende dubbele- of tweeling-legioen. Dit legioen was gestationeerd van 71 tot 104 na Christus in het basiskamp van het legioen bij de huidige stad Nijmegen na de Bataafse opstand. De afgekorte naam, LEG(IO) X GEM(INA) zijn onder andere te zien als stempels op dakpannen. De voorwerpen die de vereniging gebruikt zijn reconstructies, gebaseerd op archeologische vondsten, wetenschappelijk onderzoek en literatuur en worden zoveel mogelijk door de leden van het Gemina Project zelf gemaakt. Een nieuwe tak van wetenschap, genaamd 'experimentele archeologie' moet duidelijk maken door het gebruik en het dragen van kledij en uitrustingstukken welk effect dit had op bijvoorbeeld het lichaam, de handelbaarheid en gebruiksgemak. Experimentele archeologie heeft vele nieuwe inzichten en denkbeelden gegeven voor historici. Om deze reconstructies te kunnen maken, die de hoogst mogelijke graad van authenticiteit moeten bereiken, besteden de leden veel tijd en moeite aan het onderzoek naar Romeinse kleding, militaire uitrustingen en dagelijkse gebruiksvoorwerpen. Bestaande voorwerpen worden constant verbeterd en aangepast aan nieuwe bevindingen om een zo accuraat mogelijk beeld te krijgen. Veel van de reconstructies die door het Gemina Project gebruikt worden zijn gemaakt naar in Nederland gevonden voorwerpen en vaak te zien in Nederlandse musea. In overeenstemming met de educatieve doelen van de groep nemen leden regelmatig deel aan publieke optredens en lezingen in musea, scholen en op plekken van historische waarde, vaak in samenwerking met gelijkgestemde verenigingen uit geheel Europa.