Stuwwal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Uitzicht over de Lüneburger Heide vanaf de Wilseder Berg, die in de voorlaatste ijstijd door gletsjers is opgestuwd.

Een stuwwal is een verhoging in het landschap (een heuvelrug) die gevormd is doordat een gletsjer de ondergrond voor zich uit stuwde. Een stuwwal lag oorspronkelijk langs of voor een gletsjer, de plek waar de gletsjer zelf lag was juist een verlaging in het landschap, een zogenaamd glaciaal bekken.

Stuwwallen bestaan uit door de druk van de gletsjer gedeformeerd materiaal van de ondergrond (in Nederland vooral uit de Ardennen en de Eifel aangevoerd riviersediment). Ze verschillen daarmee van morenes, die bestaan uit materiaal dat in de gletsjer is meegevoerd, zoals keileem.

Gedurende het Weichselien opgestuwd diatomiet (Eoceen) nabij Ejerslev in Noord-Jutland, Denemarken

[bewerken] Stuwwallen in Nederland en Duitsland

In Nederland zijn ten noorden van de grote rivieren stuwwallen te vinden, die gevormd zijn in het Saale-glaciaal. In het westen en midden van het land vinden we de Utrechtse Heuvelrug, de Veluwe (110 m hoog), het Montferland en het Rijk van Nijmegen. De meest zuidelijke gedeelten van de Utrechtse Heuvelrug en de Zuidwestelijke Veluwe staan respectievelijk bekend als de Grebbeberg en de Wageningse Berg. Verder naar het oosten toe vinden we de Sallandse Heuvelrug (80 m hoog), de lage stuwwal bij Daarle en de stuwwallen van Neede en Lochem. Ook in Twente zijn diverse stuwwallen: bij Ootmarsum, Oldenzaal en Enschede. Hier bevindt zich het hoogste punt van Overijssel, de Tankenberg, 85 m boven NAP. Nog verder naar het oosten, inmiddels in Duitsland, vinden we nog hogere stuwwallen zoals de Dammer Berge ten zuiden van Vechta en de Wilseder Berg (tegen de 170 m) op de Lüneburger Heide. Meer naar het oosten, in de buurt van Hannover, komen ook stuwwallen uit het Elster-glaciaal voor. In het noorden van Nederland vinden we nog een reeks lage stuwwallen: in het zuiden van Texel, Wieringen, het Gaasterland, bij Urk, Steenwijk, Havelterberg, Zuidwolde en Oud-Lutten. Het meest noordelijk is het gebied rond Onstwedde en Sellingen.

De stuwwallen in noordelijk Nederland (o.a. Texel, Steenwijk) bestaan uit opgestuwde keileem. De stuwwallen in Midden-Nederland (o.a. Veluwe en Montferland) bestaan uit opgestuwd zand en grind. Dit zand en grind is in het Pleistoceen afgezet door rivieren die grote puinwaaiers in Nederland maakten. De stuwwallencomplexen in Oost-Twente bestaan uit gestuwde Tertiaire afzettingen.

[bewerken] Externe link

• Geomorfologische kaart van Nederland, Atlas van Nederland