Zaltbommel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Zaltbommel

Gemeente in Nederland

Situering

Hoofdplaats

Zaltbommel

Provincie

Gelderland

Coördinaten

51°49' NB 5°15' OL

Algemeen

Oppervlakte

89,06 km²

- land

79,72 km²

- water

9,34 km²

Inwoners (31 mei 2009)

26.276^? (330/km²)

Belangrijke verkeersaders

A2 N322 N832

Politiek

Burgemeester (lijst)

Albert van den Bosch (VVD)

Economie

Gemiddeld inkomen (2006)

€ 12.800 per inw.

Gem. WOZ-waarde (2008)

€ 280.000

WW-uitkeringen (2007)

14 per 1000 inw.

Autobezit (2007)

614 per 1000 inw.

Overig

Postcode(s)

5300-5302, 5305-5308, 5310-5311, 5315-5318

Netnummer(s)

0418

CBS-code

0297

CBS-wijkindeling

zie wijken en buurten

Website

www.zaltbommel.nl

Foto's

Nederland

Waterpoort

St. Maartenskerk

Vestingstedendagen 2005

Markt

Zegel van de stad Zaltbommel, Maarten van Rossummuseum.

Zaltbommel ( uitspraak (info·uitleg)) is een vestingstad en gemeente in de Bommelerwaard in de Nederlandse provincie Gelderland. De naam betekent zoute boomgaard. Het zout slaat op de invloed van het zeewater, dat hier voor de afsluitingen van de Waal te bemerken was. Oorspronkelijk heette de stad Bommel, en tot heden wordt de stad door de bewoners zo genoemd.

De gemeente telt 26.276 inwoners (per 31 mei 2009) en heeft een oppervlakte van 89,74 km² (waarvan 2,34 km² water). De stad zelf telt 11.732 inwoners (per 1 januari 2009). Zaltbommel ligt net ten zuiden van de Waal. Veel mensen kennen de naam Zaltbommel van de filemeldingen: de Waalbrug bij Zaltbommel (Rijksweg 2) voerde altijd de file-top-10 aan, totdat in de jaren '90 een geheel nieuwe brug geopend is, de Martinus Nijhoffbrug.

Zaltbommel beschikt over een spoorwegstation (Station Zaltbommel), en is lid van de Nederlandse Vereniging van Vestingsteden.

Inhoud

1 Overige kernen
2 Geschiedenis
3 Bezienswaardigheden
- 3.1 Rijksmonumenten
4 Gemeenteraad
5 Bekende inwoners
6 Trivia
7 Aangrenzende gemeenten

[bewerken] Overige kernen

Aalst, Bern, Brakel, Bruchem, Delwijnen, Gameren, Kerkwijk, Nederhemert-Noord, Nederhemert-Zuid, Nieuwaal, Poederoijen en Zuilichem. De gemeente telt nog een aantal buurtschappen, te weten: Oensel, Poederoijensehoek en De Rietschoof.

[bewerken] Geschiedenis

Zaltbommel is al meer dan duizend jaar oud, de eerste vermelding van de stad stamt uit het jaar 850. In de 13e eeuw groeide Zaltbommel uit tot een belangrijke handelsstad, kreeg het stadsrechten en werden de vestingwerken aangelegd, die er nu nog zijn. In 1572 verklaarde Zaltbommel zich onafhankelijk en solidair met de Geuzen. Daarop belegerde de Spanjaarden de stad in de daarop volgende jaren onsuccesvol, waaronder in 1574. Op aandringen van Maurits van Oranje werd de stad verder versterkt. Voordat deze modernisering voltooid was, belegerden de Spanjaarden onder leiding van Mendoza de stad weer, tijdens het beleg in 1599 Dit beleg kon wederom succesvol door de Staatse troepen worden afgeslagen.

In de winter van 1995 liet de Gelderse commissaris van de koningin Jan Terlouw de Bommelerwaard evacueren wegens dreigende overstroming.

[bewerken] Bezienswaardigheden

De Grote of Sint-Maartenskerk is, afgezien van de brug, het meest beeldbepalende bouwwerk van Zaltbommel. Deze kerk uit de 15e eeuw is een goed bewaard voorbeeld van Nederrijnse gotiek. De kerk geeft met zijn stompe toren de stad een karakteristiek aanzien.
Het Stadskasteel of Maarten van Rossumhuis is een versterkt huis dat omstreeks 1535 werd gebouwd door de Gelderse krijgsheer Maarten van Rossum. In het huis is nu het Maarten van Rossummuseum gevestigd. Het museum richt zich op de streekhistorie, kunst en kunstnijverheid van de Bommelerwaard. Ook is het museum in het bezit van een collectie rond Fiep Westendorp, de bekende illustratrice van o.a. Jip en Janneke die in Zaltbommel is geboren en getogen.
De katholieke Martinuskerk is in 1837 gebouwd naar een ontwerp van architect E. Kroon in neoclassistische stijl.
De stad wordt omringd door oude vestingwerken, nu begroeid, waar een mooie wandeling gemaakt kan worden. De vestingwerken zijn in de 19e eeuw omgebouwd tot park en zijn daardoor bewaard gebleven. Ze vormen nu een groene gordel rondom de binnenstad.
De middeleeuwse muur om de stad is nog deels aanwezig. Het tracé is bekend, sommige gedeelten bestaan nog, andere zijn opgemetseld, onder een dijk uit het zicht verdwenen of verwijderd. De weg langs de binnenzijde is gedeeltelijk nog aanwezig als de Zandstraat en de Bloemendaal. De poorten in de muur bestaan niet meer, met uitzondering van de Waterpoort waarvan de eigenlijke poort tussen enkele muurhuizen bewaard is.
De Waalkade: vanaf hier een prachtig uitzicht op de Waal en de Martinus Nijhoffbrug.
Slot Loevestein, een kasteel op het westelijke uiteinde van de gemeente.
Zaltbommel is tevens bekend om zijn Gootspoken. Deze beelden van de hand van kunstenaar Joris Baudoin slaan van verscheidene daken, dakkapellen en muren de straat gade.

[bewerken] Rijksmonumenten

Lijst van rijksmonumenten in Zaltbommel

[bewerken] Gemeenteraad

De gemeenteraad telt 21 zetels:

PvdA - 5 zetels
SGP - 3 zetels
CDA - 3 zetels
VVD - 3 zetels
ChristenUnie - 3 zetels
Zaltbommel Veranderen met Visie (ZVV) - 2 zetels
GroenLinks - 1 zetel
D66 - 1 zetel

[bewerken] Bekende inwoners

[bewerken] Geboren

Peter van Anrooy (1879-1954), componist en dirigent
Ingeborg Ansing (1963), actrice
Hendrik Antonie Lodewijk Hamelberg (1826-1896), consul-generaal en speciaal gezant van Oranje Vrijstaat
Hendrik Kaasjager (1891-1966), hoofdcommissaris Amsterdam
Ghisbertus Masius (1545-1614), een van de eerste bisschoppen van het Bisdom 's-Hertogenbosch
Anton Philips (1874-1951), industrieel (grondlegger van Philips)
Gerard Philips (1858-1942), industrieel (grondlegger van Philips, broer van Anton)
Maarten van Rossum (ca. 1490-1555), veldheer
Reinette van Tuijl (1985), fotomodel
Fiep Westendorp (1916-2004), illustratrice en tekenares

[bewerken] Woonachtig

Christophorus Buys Ballot (1817-1890), natuurkundige en oprichter van het KNMI
Maarten Ducrot (1958), wielrenner en wielrencommentator
Gerben Hellinga (1937), schrijver en acteur
Suzanne Leenhof (1829-1906), concertpianiste en echtgenote van de schilder Édouard Manet (met hem getrouwd in Zaltbommel)
Anouchka van Miltenburg (1967), Tweede Kamerlid voor de VVD sinds 2003
Bab Siljee (1936), illustrator
Emmy Verhey (1949), violiste

[bewerken] Bezoekers

Franz Liszt (1811-1886), Hongaars pianist en componist. Hij zou op concertreis van Keulen naar Londen, aangetrokken door het carillon, een bezoek hebben gebracht aan Zaltbommel. Dit gegeven is slechts gebaseerd op een passage in één boek dat aantoonbaar deels fictie is. Ondanks zeer uitgebreid historisch onderzoek is er geen feitenmateriaal over een bezoek van Liszt aan Zaltbommel aangetroffen.
Karl Marx (1818-1883), Duits economisch filosoof en neef van de familie Philips. Philips Sr. beheerde de erfenis voor Marx.

[bewerken] Trivia

Zaltbommel is onder meer bekend door zijn kerktoren zonder spits waar een bekend spotliedje (In de grote stad Zaltbommel) over gaat. In werkelijkheid is de torenspits in 1538 door bliksem/brand verloren gegaan.
Van de Garde is een drukkerij/zetterij die vele decennia in Zaltbommel gevestigd was.
Op 12 december 2007 werd Zaltbommel en omgeving getroffen door een grote stroomstoring nadat een Apachehelikopter tegen hoogspanningskabels bij het nabijgelegen Hurwenen was gevlogen. Het overgrote deel van de Bommelerwaard zat ruim twee dagen zonder stroom.
De brug van Zaltbommel werd vermeld in Martinus Nijhoff's sonnet "De moeder de vrouw". De in 1996 in gebruik genomen verkeersbrug in de Rijksweg A2 heet Martinus Nijhoffbrug.

[bewerken] Aangrenzende gemeenten

"Salt Boemel aen de Wael Stroom"
Historische kaart rond 1600

Aangrenzende gemeenten
Gorinchem (ZH) Lingewaal		Neerijnen
Woudrichem (NB)		Maasdriel
Aalburg (NB)	Heusden (NB)

Voor meer mediabestanden zie de categorie Zaltbommel van Wikimedia Commons.

	Plaatsen in de gemeente Zaltbommel
Dorpen: Aalst · Brakel · Bruchem · Delwijnen · Gameren · Kerkwijk · Nederhemert-Noord · Nederhemert-Zuid · Nieuwaal · Poederoijen · Zaltbommel · Zuilichem Buurtschappen: Bern · Oensel · Poederoijensehoek · De Rietschoof