Partij van de Arbeid (Nederland)
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
| Partij van de Arbeid | ||||
 |
||||
| Partijvoorzitter | Lilianne Ploumen | |||
| Partijleider | Wouter Bos | |||
| Fractieleider Eerste Kamer | Han Noten | |||
| Fractieleider Tweede Kamer | Mariëtte Hamer | |||
| Delegatieleider Europees Parlement | Thijs Berman | |||
| Zetels in de Eerste Kamer |  |
|||
| Zetels in de Tweede Kamer |  |
|||
| Zetels in het Europees Parlement |  |
|||
| Fusie van | SDAP, VDB en CDU | |||
| Oprichting | 9 februari 1946 | |||
| Richting | Centrum-links | |||
| Ideologie | Sociaaldemocratie | |||
| Jongerenorganisatie | Jonge Socialisten | |||
| Wetenschappelijk Bureau | WBS | |||
| Europese fractie | PSAD | |||
| Europese organisatie | PES | |||
| Internationale organisatie | SI | |||
| Website | www.pvda.nl | |||
|
||||
De Partij van de Arbeid (PvdA) is een Nederlandse politieke partij van sociaaldemocratische signatuur. Sinds de oprichting op 9 februari 1946 is de partij onafgebroken vertegenwoordigd geweest in de Eerste en de Tweede Kamer.
De partij heeft in haar geschiedenis meermalen regeringsverantwoordelijkheid gedragen. De langste (onafgebroken) periode was van 1989 tot 2002, vanaf het derde kabinet-Lubbers tot en met het tweede kabinet-Kok. De partij maakt deel uit van het vierde kabinet-Balkenende.
De partijleider is sinds november 2002 Wouter Bos. Op 25 september 2007 werd Lilianne Ploumen gekozen als partijvoorzitter.
Inhoud |
[bewerken] Signatuur
De PvdA is een sociaaldemocratische politieke partij.
Op het partijcongres van 29 januari 2005 werd een 'beginselmanifest' aangenomen. Daarmee nam de partij afscheid van het oude beginselprogramma van 1977, waarin de nationalisatie van belangrijke industrieën, banken en verzekeringsmaatschappijen werd bepleit. Het nieuwe 'beginselmanifest' spreekt van het recht op 'de zekerheid van een fatsoenlijk bestaan', waardoor iedereen 'volwaardig aan de samenleving kan deelnemen'.
[bewerken] Geschiedenis
[bewerken] Oprichting
De Partij van de Arbeid werd op 9 februari 1946 opgericht als voortzetting van de vooroorlogse Sociaal Democratische Arbeiders Partij (SDAP), de Vrijzinnig Democratische Bond (VDB) en de Christelijk-Democratische Unie (CDU). De PvdA wilde een 'doorbraakpartij' zijn, een gedachte die tijdens de Tweede Wereldoorlog is gevormd. Liberalen, sociaaldemocraten en christendemocraten, die in het verzet tegen de Duitse bezetting hadden samengewerkt, wilden één partij vormen en niet onderling strijd leveren. In de praktijk bleek de PvdA echter te links voor veel van de voormalige leden van de VDB, met als gevolg de oprichting van de VVD in 1948.
Een aantal ontevreden SDAP'ers richtte als reactie op de vorming van de PvdA de Oude SDAP (OSDAP) op, die echter begin jaren '50 weer ter ziele ging.
[bewerken] 1946 - 1965
In de periode 1946 tot en met 1958 vormde de PvdA samen met de KVP de zogenaamde 'brede-basiskabinetten' (rooms-rode coalitie). Vanaf 1948 bekleedde de sociaaldemocraat Willem Drees het premierschap. De kabinetten onder zijn leiding legden de basis voor de sociale voorzieningen van de verzorgingsstaat.
Na 1958 kwam de PvdA tot de vorming van het kabinet-Cals in 1965 in de oppositie terecht. Deze periode werd gekenmerkt door een terugloop in kiezers voor de partij.
[bewerken] 1965 - 1989
Vanaf 1965 probeerde de beweging Nieuw Links de koers en de organisatie van de partij te wijzigen. Jongeren en vrouwen kregen een grotere rol in de organisatie en er kwam meer aandacht voor thema's als milieubescherming, feminisme en solidariteit met de Derde Wereld. De vernieuwing was tegen het zere been van een aantal prominenten, waaronder Willem Drees jr. die in 1970 DS'70 oprichtte.
Vanaf 1970 werd al nauw samengewerkt met de progressieve partijen PPR en D66. De samenwerking was de basis voor een gezamenlijk verkiezingsprogramma in 1972, onder de naam Keerpunt '72. De drie partijen vormden vervolgens samen met ARP en KVP het kabinet-Den Uyl. Na de verkiezingen van 1977 kwam de PvdA ondanks een winst van tien zetels echter weer in de oppositie terecht. In 1981 werd met CDA en D66 het tweede kabinet-Van Agt gevormd, maar dit was geen lang leven beschoren. Tot 1989 maakte de PvdA daarna geen deel uit van de regering. In 1986 werd Joop den Uyl opgevolgd door oud-FNV-voorzitter Wim Kok als politiek leider.
[bewerken] 1989 - 2002
Na de verkiezingen in september 1989 trad de PvdA toe tot het derde kabinet Lubbers. Maatregelen om de WAO aan te pakken leidden in de zomer van 1991 tot een interne crisis, waarna partijvoorzitter Marjanne Sint opstapte. Ze werd opgevolgd door Felix Rottenberg.
In 1994 leed de PvdA een verkiezingsnederlaag, maar werd ze tot ieders verrassing wel de grootste partij. Het kabinet-Kok I van PvdA, VVD en D66 was het eerste kabinet sinds de invoering van het algemeen kiesrecht zonder confessionele partijen. De sociaal-liberale koers stond internationaal bekend als de Derde Weg, en vond navolging bij de Britse regeringen onder leiding van Tony Blair en de Amerikaanse regeringen onder leiding van Bill Clinton. Tijdens deze regeerperioden werden progressieve wetten betreffende het homohuwelijk en euthanasie doorgevoerd.
[bewerken] 2002-heden
Een half jaar voor de verkiezingen van 15 mei 2002 leek er electoraal nog geen vuiltje aan de lucht, maar de snelle opkomst van Pim Fortuyn en een turbulente verkiezingscampagne leidde uiteindelijk tot de grootste verkiezingsnederlaag in de historie van de PvdA: de partij haalde 23 zetels. Zelfs vóór de vergroting van de kamer tot 150 zetels in 1956 was de PvdA-fractie nog nooit zo klein geweest. De beoogde opvolger van Kok, Ad Melkert, trad daags na de verkiezingen af als partijleider en vertrok enkele maanden later uit de Tweede Kamer.
In november 2002 kozen de leden van de partij Wouter Bos tot nieuwe lijsttrekker en partijleider in een intern referendum . Hij nam de leiding in de fractie over van interim-fractievoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven. Onder Bos werd op 22 januari 2003 bijna het gehele geleden verlies van mei 2002 weer goedgemaakt. De PvdA werd met 42 zetels de tweede partij van Nederland, na het CDA met 44 zetels.
Na de verkiezingen werden coalitie-onderhandelingen gevoerd tussen PvdA en CDA, maar die ketsten af, waarna CDA, VVD en D66 het kabinet Balkenende II vormden. De PvdA belandde vervolgens in de oppositie.
Na de aanvankelijke winst van drie jaar eerder leed de partij met lijsttrekker Wouter Bos bij de Tweede Kamerverkiezingen 2006 net als in 2002 opnieuw een groot electoraal verlies. Het verlies ging deze keer gepaard met een ongekend grote winst voor de SP. Hoewel prognoses enkele maanden eerder erop duidden dat de PvdA 50 à 55 zetels zou halen, kwam de partij uit op 33 zetels. Met CDA en ChristenUnie vormde de PvdA vervolgens het vierde kabinet-Balkenende. Daarop kwam de partij in een crisis terecht, waarbij op 25 april 2007 eerst voorzitter Michiel van Hulten wegens een verschil van mening over een rapport waarin de verkiezingsnederlaag werd geanalyseerd. Daarna trad ook het voltallige bestuur af. Voormalig partijvoorzitter Ruud Koole trad aan als interim voorzitter. In september 2007 werd in een ledenraadpleging Lilianne Ploumen als nieuwe voorzitter gekozen. Zij versloeg zes medekandidaten, waaronder voormalig minister en Kamerlid Jan Pronk. Een jaar later werd de in februari 2007 aangestelde PvdA-minister Ella Vogelaar uit haar functie van Minister van Wonen, Wijken en Integratie ontheven nadat de PvdA-top het vertrouwen in haar had opgezegd.
Voor de Europese Parlementsverkiezingen 2009 werd Thijs Berman gekozen tot lijsttrekker, hij versloeg oud-campagneleider Jacques Monasch, voormalig Tweede Kamerlid Kris Douma en oud-wethouder Hannah Belliot. Op 15 maart 2009 stemde het partijcongres in met de kandidatenlijst voor deze verkiezingen. Met 12,1% van de stemmen behaalde de Partij van de Arbeid 3 zetels in de Europees Parlement. Naar de oorzaak van de scherpe daling van het aantal zetels loopt momenteel een intern onderzoek, onder leiding van Sharon Dijksma.
[bewerken] Organisatie
[bewerken] Wetenschappelijk bureau
Het wetenschappelijk bureau van de PvdA is de Wiardi Beckman Stichting. De stichting stelt zich ten doel een brug te vormen tussen wetenschap en de sociaaldemocratie. Zij is vernoemd naar Herman Bernard (Stuuf) Wiardi Beckman, een voormalig lid van de Eerste Kamer dat in de Tweede Wereldoorlog omkwam. Dit wetenschappelijk bureau heeft onder andere als initiatief de WBS Werkplaats. De WBS wordt geleid door Monika Sie Dhian Ho.
[bewerken] Vrouwen, jongeren en ouderen
In 1995 werd de vrouwenorganisatie Rooie Vrouwen in de PvdA in de partij geïntegreerd, in eerste instantie onder de naam Rosa-vrouwen-project. Vanaf 2000 werd dit het PvdA-vrouwen-netwerk (PVN). Samenwerking met vrouwen uit andere partijen is gebundeld in het Politiek Vrouwen Overleg (PVO). Een andere vrouwenactiviteit van de Partij van de Arbeid is het Multi Etnisch Vrouwennetwerk (MEV).
De Jonge Socialisten in de PvdA (JS) is de politieke jongerenorganisatie die is verbonden met de PvdA.
Voor ouderen is er de Landelijke Adviesgroep Ouderen (LAO).
[bewerken] Internationaal
De delegatie van de PvdA in het Europees Parlement maakt deel uit van de fractie van de Partij van de Europese Sociaaldemocraten (PES), een samenwerkingsverband van bijna alle Europese sociaaldemocratische partijen. De Partij van de Arbeid maakt daarnaast deel uit van het mondiale netwerk van sociaaldemocratische partijen, de Socialistische Internationale (SI).
Neveninstellingen van de PvdA zijn: de Alfred Mozer Stichting (AMS), ter ondersteuning van zusterpartijen in Oost-Europa en de Evert Vermeer Stichting (EVS), gericht op internationale samenwerking.
De PvdA is mede-oprichter van het Nederlands Instituut voor Meerpartijendemocratie, een organisatie van zeven Nederlandse politieke partijen die democratiseringswerk steunt in 17 landen.
[bewerken] Partijbestuur
Het huidige partijbestuur werd in het najaar van 2007 gekozen. Het bestaat uit:
Dagelijks bestuur:
- Lilianne Ploumen - voorzitter
- Jan Hamming - vicevoorzitter
- Marije Laffeber - internationaal secretaris
- Bouke Arends - penningmeester
Overige leden:
- Marja Bijl, Piet Bijl, Anja van Gorsel, Siepie de Jong, Nora Kasrioui, Guido Reehuis, Keklik Yucel
Toegevoegde leden (met adviserende stem):
- Wouter Bos - politiek leider PvdA
- Mariëtte Hamer - fractievoorzitter Tweede Kamer
- Han Noten - fractievoorzitter Eerste Kamer
- Thijs Berman - lid van de Nederlandse delegatie in Europees Parlement
- Monika Sie Dhian Ho - directeur Wiardi Beckman Stichting
- Mohammed Mohandis - voorzitter Jonge Socialisten
[bewerken] Ledenblad
Het ledenblad van de PvdA heet Rood. De Wiardi Beckman Stichting geeft daarnaast het blad Socialisme & Democratie uit.
[bewerken] Feiten en cijfers
[bewerken] Zetels in de Tweede Kamer
1946 - 29
1948 - 27
1952 - 30
1956 - 34 (aantal Kamerzetels: 100)
1956 - 50 (aanpassing: Kamerzetels naar 150)
1959 - 48
1963 - 43
1967 - 37
1971 - 39
1972 - 43
1977 - 53
1981 - 44
1982 - 47
1986 - 52
1989 - 49
1994 - 37
1998 - 45
2002 - 23
2003 - 42
2006 - 33
[bewerken] Leden
| Jaar | Aantal leden | Jaar | Aantal leden | Jaar | Aantal leden | Jaar | Aantal leden |
| 1946 | 114.558 | 1967 | 130.960 | 1988 | 96.722 | 2009 | 56.507 |
| 1947 | 108.813 | 1968 | 116.736 | 1989 | 96.600 | ||
| 1948 | 117.244 | 1969 | 107.005 | 1990 | 91.784 | ||
| 1949 | 109.608 | 1970 | 98.671 | 1991 | 79.059 | ||
| 1950 | 105.609 | 1971 | 96.337 | 1992 | 73.807 | ||
| 1951 | 111.885 | 1972 | 94.229 | 1993 | 69.464 | ||
| 1952 | 111.351 | 1973 | 97.787 | 1994 | 68.053 | ||
| 1953 | 112.823 | 1974 | 103.140 | 1995 | 64.523 | ||
| 1954 | 119.561 | 1975 | 100.524 | 1996 | 60.907 | ||
| 1955 | 124.641 | 1976 | 95.548 | 1997 | 61.720 | ||
| 1956 | 142.140 | 1977 | 109.659 | 1998 | 61.600 | ||
| 1957 | 142.849 | 1978 | 121.274 | 1999 | 60.621 | ||
| 1958 | 137.778 | 1979 | 118.522 | 2000 | 57.374 | ||
| 1959 | 147.047 | 1980 | 112.929 | 2001 | 58.426 | ||
| 1960 | 142.853 | 1981 | 109.557 | 2002 | 57.374 | ||
| 1961 | 138.829 | 1982 | 105.486 | 2003 | 60.062 | ||
| 1962 | 139.375 | 1983 | 101.724 | 2004 | 61.935 | ||
| 1963 | 138.567 | 1984 | 99.347 | 2005 | 61.111 | ||
| 1964 | 142.426 | 1985 | 100.979 | 2006 | 61.913 | ||
| 1965 | 140.389 | 1986 | 103.760 | 2007 | 62.846 | ||
| 1966 | 134.476 | 1987 | 101.019 | 2008 | 59.327 |
Bron: PvdA - ledentallen (Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen)
[bewerken] Fractievoorzitters in de Tweede Kamer
- Marinus van der Goes van Naters - (9 februari 1946 tot 15 januari 1951)
- Leendert Antonie Donker - (15 januari 1951 tot 3 september 1952)
- Jaap Burger - (waarnemend: 15 januari tot september 1951)
- Jaap Burger - (3 september 1952 tot 16 september 1962)
- Anne Vondeling - (25 september 1962 tot 14 april 1965)
- Gerard Nederhorst - (14 april 1965 tot 15 februari 1967)
- Joop den Uyl - (15 februari 1967 tot 11 mei 1973)
- Ed van Thijn - (15 mei 1973 tot 26 mei 1977)
- Ed van Thijn - (waarnemend: 26 mei 1977 tot 16 januari 1978)
- Joop den Uyl - (16 januari 1978 tot 10 september 1981)
- Wim Meijer - (11 september 1981 tot 16 september 1982)
- Joop den Uyl - (16 september 1982 tot 15 juli 1986)
- Wim Kok - (21 juli 1986 tot 5 november 1989)
- Thijs Wöltgens - (6 november 1989 tot 3 mei 1994)
- Wim Kok - (4 mei tot 22 augustus 1994)
- Jacques Wallage - (waarnemend: 29 juli tot 30 augustus 1994)
- Jacques Wallage - (30 augustus 1994 tot 6 mei 1998)
- Wim Kok - (7 mei tot 14 mei 1998)
- Jacques Wallage - (14 mei tot 10 juli 1998)
- Ad Melkert - (13 juli 1998 tot 17 mei 2002)
- Jeltje van Nieuwenhoven - (waarnemend, 17 mei tot 19 november 2002)
- Wouter Bos - (19 november 2002 tot 22 februari 2007)
- Jacques Tichelaar - (vanaf 22 februari 2007 tot 22 april 2008)
- Mariëtte Hamer - (vanaf 22 april 2008)
[bewerken] Partijvoorzitters
- 1946-1953 Koos Vorrink
- 1953-1955 Hein Vos (waarnemend)
- 1955-1960 Evert Vermeer
- 1960-1961 Hein Vos (waarnemend)
- 1961-1965 Ko Suurhoff
- 1965-1969 Sjeng Tans
- 1969-1971 Anne Vondeling
- 1971-1974 André van der Louw
- 1974-1979 Ien van den Heuvel-de Blank
- 1979-1986 Max van den Berg
- 1986-1987 Stan Poppe (waarnemend)
- 1987-1991 Marjanne Sint
- 1991-1992 Frits Castricum (waarnemend)
- 1992-1997 Felix Rottenberg (duo-voorzitterschap met Ruud Vreeman)
- 1996-1997 Ruud Vreeman (waarnemend)
- 1997-1998 Karin Adelmund
- 1998-1999 Ruud Vreeman (waarnemend)
- 1999-2000 Marijke van Hees
- 2000-2001 Mariëtte Hamer (waarnemend)
- 2001-2005 Ruud Koole
- 2005-2007 Michiel van Hulten
- 2007-2007 Ruud Koole (waarnemend)
- 2007-heden Lilianne Ploumen
[bewerken] Electoraat
Hoewel de aanhang van politieke partijen niet meer vaststaat en verkiezingsuitslagen behoorlijk kunnen schommelen heeft de PvdA een kernaanhang onder de sociaal zwakkeren, arbeiders en lagere middenklasse. De aanhang concentreert zich in de grote steden, in enkele middelgrote steden (waaronder Nijmegen), en in de drie noordelijke provincies. De gemeente waar de PvdA bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 procentueel de meeste stemmen haalde was Reiderland (42,65%) in de provincie Groningen. Minder aanhang heeft zij in Noord-Brabant en Zeeland.
[bewerken] Volksvertegenwoordigers en bestuurders
[bewerken] Regering
 Zie lijst van bewindslieden voor de PvdA voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
[bewerken] Ministers
- Wouter Bos - Minister van Financiën en vicepremier
- Ronald Plasterk - Minister van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen
- Guusje ter Horst - Minister van Binnenlandse Zaken
- Jacqueline Cramer - Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu
- Eberhard van der Laan - Minister voor Wonen, Wijken en Integratie
- Bert Koenders - Minister voor Ontwikkelingssamenwerking
[bewerken] Staatssecretarissen
- Nebahat Albayrak - Staatssecretaris van Justitie
- Jet Bussemaker - Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
- Jetta Klijnsma - Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
- Sharon Dijksma - Staatssecretaris van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen
- Frans Timmermans - Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken
- Frank Heemskerk - Staatssecretaris van Economische Zaken
[bewerken] Tweede Kamer
| Zie: huidige samenstelling Tweede Kamerfractie PvdA |
| Zie: alle (voormalige) Tweede Kamerleden voor de PvdA |
[bewerken] Eerste Kamer
| Zie: huidige samenstelling Eerste Kamerfractie PvdA |
| Zie: alle (voormalige) Eerste Kamerleden voor de PvdA |
[bewerken] Europees Parlement
Sinds de Europese Parlementsverkiezingen van 2009 zitten de volgende drie politici namens de PvdA in het Europees Parlement:
- Thijs Berman - voorzitter PvdA-delegatie
- Emine Bozkurt
- Judith Merkies
Ten opzichte van de Europese Parlementsverkiezingen van 2004 verloor de PvdA vier zetels. De PvdA maakt in het Europees Parlement deel uit van de fractie van Partij van de Europese Sociaaldemocraten.
| Zie ook lijst van PvdA-Europarlementariërs voor de periode 2004-2009 |
[bewerken] Provincies
[bewerken] Gedeputeerde Staten
[bewerken] Commissaris van de Koningin
[bewerken] Gedeputeerden
- Groningen - 3 van de 6 leden
- Friesland - 2 van de 5 leden
- Drenthe - 3 van de 6 leden
- Overijssel - 2 van de 6 leden
- Flevoland - 1 van de 4 leden
- Gelderland - 2 van de 6 leden
- Utrecht - 2 van de 6 leden
- Noord-Holland - 2 van de 7 leden
- Zuid-Holland - 2 van de 7 leden
- Noord-Brabant - 1 van de 6 leden
- Limburg - 2 van de 5 leden
[bewerken] Provinciale Staten
- Groningen - 12 van de 43 zetels
- Friesland - 12 van de 43 zetels
- Drenthe - 13 van de 41 zetels
- Overijssel - 9 van de 47 zetels
- Flevoland - 7 van de 39 zetels
- Gelderland - 10 van de 53 zetels
- Utrecht - 8 van de 47 zetels
- Noord-Holland - 11 van de 55 zetels
- Zuid-Holland - 10 van de 55 zetels
- Zeeland - 6 van de 39 zetels
- Noord-Brabant - 8 van de 55 zetels
- Limburg - 8 van de 47 zetels
[bewerken] Gemeenten
In Nederland zijn 121 burgemeesters van PvdA-huize. Enkele bekende namen zijn Job Cohen (Amsterdam), Ahmed Aboutaleb (Rotterdam). Aleid Wolfsen (Utrecht), Peter Rehwinkel (Groningen), Rob van Gijzel (Eindhoven) en Bert Middel (Smallingerland).
De PvdA levert verder 301 wethouders en stadsdeelbestuurders en 1664 gemeenteraadsleden en deelraadsleden.
[bewerken] Waterschappen
De waterschapsverkiezingen in november 2008 vinden voor het eerst plaats met behulp van een lijstenstelsel in plaats van voorheen het personenstelsel. De PvdA doet in een groot aantal waterschappen mee, meestal zelfstandig en soms als onderdeel van de groen-rode coalitie Water Natuurlijk.
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Externe links
| Politieke partijen in Nederland | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
 |
Nederlandse socialistische, communistische en sociaaldemocratische partijen | |
|---|---|---|
|
Sociaal-Democratische Bond / Socialistenbond (1881-1900) · Sociaal Democratische Arbeiders Partij (1894-1946) · Sociaal-Democratische Partij / Communistische Partij Holland / Communistische Partij Nederland (1909-1991) · Socialistische Partij (1918-1928) · Onafhankelijke Socialistische Partij (1932-1935) · Revolutionair-Socialistische Arbeiderspartij (1935-1940) · Pacifistisch Socialistische Partij (1957-1991) · Democratisch Socialisten '70 (1970-1981?) |
||
| Partij van de Arbeid | ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
 |
Voor meer mediabestanden zie de categorie Partij van de Arbeid van Wikimedia Commons. |
